Həlqəvi qurdlar tipi
Yağış qurdu, dəniz həlqəvi qurdu, zəli.
Həlqəvi qurdlar (Annelida) onurğasız heyvanlar arasında ən yüksək təşkilatlı qurdlardır. Onların bədəni xarici və daxili quruluşca bir-birinə bənzəyən buğumlardan (seqmentlərdən) ibarətdir. Həlqəvi qurdlarda ilk dəfə olaraq qapalı qan-dövranı sistemi yaranmışdır — qan yalnız damarlar daxilində hərəkət edir, bədən boşluğuna tökülmür. Sinir sistemi udlaqüstü və udlaqaltı sinir düyünlərindən, habelə qarın sinir zəncirindən ibarətdir. İfrazat orqanları metanefridilərdir — hər buğumda bir cüt yerləşir. Tənəffüs dəri vasitəsilə baş verir; dəri nazik kutikula ilə örtülü olub daim nəmli qalmalıdır. Həlqəvi qurdlar hermafroditdir, inkişafları düzdür (metamorfozsuz). Əsas nümayəndələr: azqıllılardan yağış qurdu (torpaqda yaşayır, saprofit qidalanır, torpağı havalandıraraq humus əmələ gətirir), çoxqıllılardan nereida (dənizdə yaşayır, yan çıxıntıları — parapodiləri var), zəlilərdən tibb zəlisi (qanla qidalanır, hirudin maddəsi ifraz edərək qanın laxtalanmasının qarşısını alır).
Məsələn: yağış qurdunun torpağa zərər vurduğu barədə yanlış fikir mövcuddur, əslində isə o, torpağın münbitliyini artıran ən faydalı orqanizmlərdən biridir.
Əsas terminlər
| Qrup | Nümayəndə | Yaşayış mühiti | Xüsusiyyəti |
|---|---|---|---|
| Azqıllılar | Yağış qurdu | Torpaq | Saprofit qidalanır, torpağı havalandırır, humus əmələ gətirir |
| Çoxqıllılar | Nereida | Dəniz | Yan çıxıntıları — parapodiləri var |
| Zəlilər | Tibb zəlisi | Su | Qanla qidalanır, hirudin ifraz edərək qanın laxtalanmasının qarşısını alır |
Həlqəvi qurdlar tipinin üç əsas qrupu və onların tanınmış nümayəndələri.
- 1Yanlış fikir: Yağış qurdunun torpağa zərər vurduğu barədə yanlış fikir mövcuddur.
- 2Həqiqət: Əslində yağış qurdu torpağın münbitliyini artıran ən faydalı orqanizmlərdən biridir.
- 3Mexanizm: Yağış qurdu torpaqda hərəkət edərək onu havalandırır və humus əmələ gətirir.
Şagirdlər tez-tez yağış qurdunun torpağa zərər vurduğunu zənn edirlər. Əslində yağış qurdu torpağın münbitliyini artıran faydalı orqanizmdir.
Həlqəvi qurdlar dəri ilə tənəffüs etdiyi üçün dəriləri daim nəmli qalmalıdır. Qurumuş dəri tənəffüsü dayandırar və qurdun ölümünə səbəb olar.
Qaydalar
- 1Həlqəvi qurdların bədəni buğumlardan (seqmentlərdən) ibarətdir.
- 2Həlqəvi qurdlarda ilk dəfə qapalı qan-dövranı sistemi yaranmışdır.
- 3Həlqəvi qurdlar dəri ilə tənəffüs edir — dəri daim nəmli olmalıdır.
- 4İfrazat orqanı hər buğumda bir cüt yerləşən metanefridilərdir.
- 5Həlqəvi qurdlar hermafroditdir, inkişafları düzdür (metamorfozsuz).
- 6Yağış qurdu torpağı havalandırır və humus əmələ gətirir — faydalı orqanizmdir.
- 7Tibb zəlisi hirudin maddəsi ifraz edərək qanın laxtalanmasının qarşısını alır.
- 8Həlqəvi qurdların sinir sistemi qarın sinir zəncirindən ibarətdir.
- 9Nereida çoxqıllılar qrupuna aid dəniz həlqəvi qurdudur.
- 10Həlqəvi qurdlar dəri-əzələ kisəsi vasitəsilə hərəkət edir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir