İnsan üçün təhlükəli olan qurd xəstəlikləri
Askaridoz, enterobioz, exinokokkoz.
İnsan orqanizmində parazitlik edən qurdlar müxtəlif xəstəliklər törədir. Onlardan ən geniş yayılmış üçü askaridoz, enterobioz və exinokokkozdur. Askaridozun törədicisi insan askaridası (Ascaris lumbricoides) olub, çirklənmiş tərəvəz, meyvə və yuyulmamış əllər vasitəsilə yoluxur; əsas əlamətləri qarın ağrısı, öskürək və allergik reaksiyalardır. Enterobiozun törədicisi bizquyruq (Enterobius vermicularis) xüsusilə uşaqlar arasında geniş yayılıb; xəstəlik anal nahiyədə şiddətli qaşınma ilə özünü göstərir. Exinokokkoz isə exinokokk (Echinococcus granulosus) tərəfindən törədilir və əsasən itlərdən insana keçərək qaraciyər və ağciyərdə maye dolu kistlər əmələ gətirir. Hər üç xəstəliyin profilaktikası fərqli olsa da, ümumi qaydalara şəxsi gigiyena (mütəmadi əl yuma), tərəvəz-meyvənin yaxşıca yuyulması, qaynadılmış su içilməsi, ətin yaxşı bişirilməsi və ev heyvanlarına baytarlıq nəzarəti daxildir.
Məsələn: şagirdlər çox vaxt səhvən bütün qurd xəstəliklərinin eyni yolla yoluxduğunu düşünür, lakin enterobioz birbaşa insandan-insana təmas yolu ilə, exinokokkoz isə itlərdən keçir — buna görə də hər xəstəliyin özünəməxsus profilaktik tədbirləri vardır.
Əsas terminlər
| Xəstəlik | Törədici | Yoluxma yolu | Əsas əlamətlər | Spesifik profilaktika |
|---|---|---|---|---|
| Askaridoz | İnsan askaridası | Torpaq-qida yolu (çirklənmiş tərəvəz, meyvə, su) | Qarın ağrısı, öskürək, allergik reaksiyalar | Tərəvəz-meyvəni yaxşı yumaq, qaynadılmış su içmək |
| Enterobioz | Bizquyruq | Birbaşa insandan-insana təmas | Gecələr güclənən anal nahiyə qaşınması | Dırnaqları qısa saxlamaq, alt paltarını mütəmadi dəyişmək, əlləri tez-tez yumaq |
| Exinokokkoz | Exinokokk | Heyvan (it) vasitəsilə | Qaraciyər və ağciyərdə maye dolu kistlər, uzun müddət simptomsuz ola bilər | Ev itlərinə baytarlıq nəzarəti, itlə təmasdan sonra əlləri yumaq |
Cədvəldə üç qurd xəstəliyinin törədici, yoluxma yolu, əsas əlamətlər və spesifik profilaktika baxımından fərqləri göstərilir.
- 1Addım 1: Məsələni anlamaq: Şagirdlərin çox vaxt səhvən bütün qurd xəstəliklərinin eyni yolla yoluxduğunu düşündüyünü bilirik. Məsələn, enterobioz və exinokokkoz tamamilə fərqli yollarla yoluxur.
- 2Addım 2: Hər xəstəliyin yoluxma yolunu müəyyən etmək: Askaridoz torpaq-qida yolu ilə — çirklənmiş tərəvəz, meyvə və qaynadılmamış su vasitəsilə. Enterobioz birbaşa insandan-insana təmas yolu ilə — xəstə insanın əşyaları və ya əlləri vasitəsilə. Exinokokkoz isə heyvan (it) vasitəsilə — xəstə itlərin nəcisindəki yumurtalar ilə yoluxur.
- 3Addım 3: Profilaktika tədbirlərini yoluxma yoluna uyğun seçmək: Askaridoza qarşı: tərəvəz-meyvəni yaxşı yumaq, qaynadılmış su içmək. Enterobioza qarşı: dırnaqları qısa saxlamaq, alt paltarını mütəmadi dəyişmək, autoreinvaziyanın qarşısını almaq üçün əlləri tez-tez yumaq. Exinokokkoza qarşı: ev itlərinə mütəmadi baytarlıq nəzarəti, itlə təmasdan sonra əlləri yumaq, sahibsiz itlərlə təmasdan qaçınmaq.
- 4Nəticə: Hər qurd xəstəliyinin özünəməxsus yoluxma yolu olduğu üçün profilaktika tədbirləri də fərqlidir. Ümumi gigiyena qaydaları (əl yuma, təmiz su içmə, əti yaxşı bişirmə) isə hər üç xəstəlik üçün vacibdir.
Ümumi səhv: Bütün qurd xəstəliklərinin eyni profilaktika tələb etməsi fikri yanlışdır. Askaridoz torpaq-qida yolu ilə, enterobioz insandan-insana təmasla, exinokokkoz isə itlərdən yoluxur — hər birinin qarşısının alınması üçün spesifik tədbirlər tətbiq edilməlidir.
Exinokokkoz uzun müddət simptomsuz ola bilər və qaraciyərlə ağciyərdə yavaş böyüyən maye dolu kistlər əmələ gətirir. Sahibsiz itlərlə təmasdan qaçınmaq və ev itlərinə mütəmadi baytarlıq nəzarəti bu xəstəlikdən qorunmaq üçün həyati əhəmiyyət daşıyır.
Qaydalar
- 1Askaridozun törədicisi insan askaridasıdır; xəstəlik çirklənmiş tərəvəz, meyvə və qaynadılmamış su vasitəsilə yoluxur; əsas əlamətləri qarın ağrısı, öskürək və allergiyadır.
- 2Enterobiozun törədicisi bizquyruqdur; xüsusilə uşaqlar arasında geniş yayılıb, əsas əlaməti gecələr güclənən anal nahiyə qaşınmasıdır; birbaşa insandan-insana təmas yolu ilə keçir.
- 3Exinokokkozun törədicisi exinokokk olub, əsasən itlərdən insana yoluxur; qaraciyər və ağciyərdə yavaş böyüyən maye dolu kistlər əmələ gətirir, uzun müddət simptomsuz ola bilər.
- 4Hər üç qurd xəstəliyinin yoluxma yolları fərqlidir: askaridoz torpaq-qida yolu ilə, enterobioz təmas yolu ilə, exinokokkoz isə heyvan (it) vasitəsilə yoluxur — bu səbəbdən profilaktika tədbirləri də fərqlənir.
- 5Qurd xəstəliklərindən qorunmaq üçün ümumi gigiyena qaydaları: yeməkdən əvvəl və tualetdən sonra əlləri sabunla yumaq, tərəvəz-meyvələri yaxşı yumaq, qaynadılmış su içmək, əti yaxşı bişirmək, çiy balıq və çiy ət yeməmək.
- 6Exinokokkozdan qorunmaq üçün spesifik tədbir ev itlərinə mütəmadi baytarlıq nəzarəti və itlə təmasdan sonra əllərin yuyulmasıdır; sahibsiz itlərlə təmasdan qaçınmaq lazımdır.
- 7Enterobioz zamanı təkrar yoluxmanın (autoreinvaziya) qarşısını almaq üçün uşaqların dırnaqlarını qısa saxlamaq, yatmazdan əvvəl və səhər əlləri yumaq, alt paltarını mütəmadi dəyişmək vacibdir.
- 8Ümumi səhv: bütün qurd xəstəliklərinin eyni profilaktika tələb etməsi fikri yanlışdır; hər xəstəliyin spesifik yoluxma yolu olduğu üçün profilaktika da fərqlidir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir