Yastı qurdlar tipi
Planariya, sorucu qurdlar və lentşəkilli qurdlar.
Yastı qurdlar (Plathelminthes) heyvanlar aləmində ikitərəfli (bilateral) simmetriyaya malik ilk orqanizmlərdir. Onların bədəni üç hüceyrə qatından — ektoderma, entoderma və ilk dəfə yaranan mezodermadan ibarətdir. Mezodermanın meydana gəlməsi orqan və toxumaların diferensasiyasına, əzələ sisteminin inkişafına imkan vermişdir. Tip üç əsas sinfə bölünür: Kirpikcikli qurdlar (məsələn, şirin sularda yaşayan ağ planariya — sərbəst yaşayır, kirpikcikli epiteli ilə hərəkət edir, gözcükləri işığı hiss edir, nərdivanvari sinir sisteminə malikdir), Sorucu qurdlar (məsələn, qaraciyər sorucusu — fasiola, qaramalın qaraciyərində parazitlik edir, başcığında sormaclar var) və Lentşəkilli qurdlar (məsələn, donuz və öküz soliteri — başcığında sormac və qarmaqlar var, həzm sistemi tamamilə reduksiya olunmuşdur, hazır qida bədən səthi ilə sorulur). Bütün yastı qurdlar hermafroditdir. Parazit növlərdə cinsiyyət sistemi yüksək inkişaf etmişdir — bu, sahib orqanizmdə çoxalma şansını artırır.
Məsələn: planariyanı parazit hesab etmək ümumi səhvdir — o, şirin sularda sərbəst yaşayır, kiçik onurğasızlarla qidalanır, kirpikcikli epiteli ilə hərəkət edir, kəsilmiş bədən hissəsini bərpa edə bilir.
Əsas terminlər
| Əlamət | Kirpikcikli qurdlar | Sorucu qurdlar | Lentşəkilli qurdlar |
|---|---|---|---|
| Nümayəndə | Ağ planariya | Qaraciyər sorucusu (fasiola) | Donuz və öküz soliteri |
| Həyat tərzi | Sərbəst yaşayır | Parazit | Parazit |
| Yaşayış mühiti | Şirin sular | Qaramalın qaraciyər və öd yolları | Sahib orqanizmin bağırsağı |
| Yapışma orqanları | Yoxdur | Sormaclar | Sormac və qarmaqlar |
| Həzm sistemi | Mövcuddur | Mövcuddur | Tamamilə reduksiya olunmuşdur |
| Qidalanma | Kiçik onurğasızlarla qidalanır | Sahibdən qida sorur | Hazır həzm olunmuş qidanı bədən səthi ilə sorur |
Cədvəl yastı qurdların üç əsas sinfini əsas əlamətlər üzrə müqayisə edir.
- 1Məsələnin qoyuluşu: Şagird planariyanı parazit orqanizm hesab edir. Bu fikir doğrudurmu?
- 2Təhlil: Planariya kirpikcikli qurdlar sinfinə aiddir. O, şirin sularda sərbəst yaşayır. Kirpikcikli epiteli ilə hərəkət edir, gözcükləri işığı hiss edir, kiçik onurğasızlarla qidalanır. Parazitlər isə sahib orqanizmdə yaşayır, onun hesabına qidalanır.
- 3Nəticə: Planariya parazit deyil. O, sərbəst yaşayan yastı qurddur. Parazitlik sorucu qurdlar və lentşəkilli qurdlar üçün xarakterikdir.
Planariyanı parazit hesab etmək ümumi səhvdir. Planariya kirpikcikli qurdlar sinfinə aiddir və şirin sularda sərbəst yaşayır. Onun gözcükləri, həzm sistemi var — bunlar sərbəst həyat tərzinə uyğunlaşmadır. Parazit növlər sorucu qurdlar və lentşəkilli qurdlardır.
Yastı qurdlarda sinir sisteminin nərdivanvari adlanmasının səbəbini belə yadda saxla: başdakı cüt sinir düyünü nərdivanın yuxarı hissəsinə, bədən boyu uzanan iki sinir sütunu nərdivanın yan dirəklərinə, onlar arasındakı köndələn sinir telləri isə nərdivanın pillələrinə bənzədilir.
Qaydalar
- 1Yastı qurdlar ikitərəfli (bilateral) simmetriyaya malik ilk heyvanlardır; bədənləri bel-qarın istiqamətində yastılanmışdır.
- 2Yastı qurdların bədəni 3 hüceyrə qatından ibarətdir: ektoderma, mezoderma, entoderma; mezoderma ilk dəfə bu tipdə yaranmışdır.
- 3Planariya (Kirpikcikli qurdlar sinfi) sərbəst yaşayır, şirin sularda olur, kirpikcikli epiteli ilə hərəkət edir, gözcükləri işığı hiss edir — parazit deyil.
- 4Parazit yastı qurdların (sorucu və lentşəkilli) başcığında sormaclar və/yaxud qarmaqlar var; bunlar sahib orqanizmə yapışmağa xidmət edir.
- 5Lentşəkilli qurdlarda həzm sistemi tamamilə yoxdur — onlar hazır həzm olunmuş qidanı bədən səthi ilə sorur.
- 6Qaraciyər sorucusu (fasiola) sorucu qurdlar sinfinə aiddir, qaramalın qaraciyər və öd yollarında parazitlik edir.
- 7Bütün yastı qurdlar hermafroditdir — hər fərddə həm erkək, həm də dişi cinsiyyət orqanları vardır.
- 8Yastı qurdlarda sinir sistemi nərdivanvari tiplidir: baş hissədə cüt sinir düyünü və bədən boyu uzanan iki sinir sütunu arasında köndələn sinir telləri yerləşir.
- 9Planariya yüksək regenerasiya qabiliyyətinə malikdir — kəsilmiş bədən hissəsi bərpa olunaraq tam orqanizmə çevrilə bilər.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir