Bakteriya nədir

Ən çox yayılmış mikroorqanizmlərdən biri bakteriyalardır; onlara hər yerdə — torpaqda, suda, havada, insan, heyvan və bitki orqanizmində — rast gəlmək mümkündür. Ayrı-ayrı bakteriyaları yalnız mikroskopun köməyi ilə görə bilirik; mikroskop adi gözlə görünməyən obyektləri dəfələrlə böyüdərək görməyə imkan verən böyüdücü cihazdır. Mikroskopla baxdıqda formalarına görə dörd fərqli bakteriya hüceyrəsi müşahidə edə bilərik: spirilla — qıvrım və ya spiral formalı bakteriya, basil — çöpşəkilli və ya çubuq formalı bakteriya, vibrion — vergülşəkilli bakteriya və kokk — sferik və ya kürəşəkilli bakteriya. Bakteriyalar tək hüceyrədən ibarət canlı orqanizmlərdir; onların əksəriyyəti rəngsizdir, yalnız az bir hissəsi tünd-qırmızı və ya yaşıl rənglidir, sadə bölünmə yolu ilə ikiyə bölünərək sürətlə çoxalırlar. Bakteriyaların əksəriyyəti zərərsizdir, bəziləri isə bizim üçün çox faydalıdır: bağırsaqlarımızdakı və dərimizdəki faydalı bakteriyalar sağlamlığımız üçün vacibdir, bəzi göbələklər kimi faydalı bakteriyalardan qida və dərman istehsalında, eləcə də çirkab suların təmizlənməsində istifadə olunur, pendir, qatıq və sirkə hazırlamaq üçün də bakteriyalardan istifadə edilir. Digər bakteriyalar qrupu təbiətdə böyük fayda verir: çürümə bakteriyaları bitki qalıqları və heyvan cəsədləri ilə qidalanmaqla onları daha sadə maddələrə parçalayaraq çürüntüyə çevirir, bu maddələr torpağa qarışaraq bitkilərin kökləri vasitəsilə udulur. Lakin bəzi bakteriyalar müxtəlif xəstəliklər törədir, elə bakteriyalar da var ki, bəzi göbələklər kimi onlar da qidaların və ərzaq məhsullarının xarab olmasına səbəb ola bilər; sanitar qovşaqlarında çoxlu xəstəlik törədən bakteriyalara rast gəlinir, ona görə istifadə etdikdən sonra əlləri sabunla yaxşı yumaq vacibdir. Pis ağız qoxusunun səbəbi ağızda yaşayan, dişlərimizdə və dilimizdə olan bakteriyalardır — onlar ağızdakı yemək qalıqları ilə qidalanıb qoxulu tullantılar xaric edir; dişlərimizi daimi fırçalamaq bu bakteriyalardan və ağız qoxusundan xilas olmağa kömək edir. Virus tənəffüs etməyən, qidalanmayan, hərəkət etməyən və qıcıqlanma qabiliyyəti olmayan mikroorqanizmdir; virus canlı orqanizmlərin hüceyrələrinin daxilində çoxala bilir, bakteriyalardan, göbələklərdən, heyvanlardan və bitkilərdən fərqli olaraq onun hüceyrəsi yoxdur, adətən, bakteriyalardan da kiçik olur.