Ay və Yerin hərəkəti

Yer kürəsinin təbii peyki Aydır — bu, insanların səyahət etdikləri hələlik ilk göy cismidir və onun Yerdən müşahidə olunan görünüşü daim dəyişir. Ay Yer ətrafında bir ayda, yəni 27 gün 12 saat 43 dəqiqədə tam dövr edir; Yerə yaxın olduğu və səthi Günəş işığını əks etdirdiyi üçün aydın müşahidə olunur. Müəyyən zamanlarda Ay, Yer və Günəşin qarşılıqlı vəziyyəti Ayın Yerin kölgəsində qalması ilə nəticələnir — bu zaman Ay tutulması baş verir. Yer Günəş ətrafında, Ay da Yer ətrafında hərəkət etdiyi üçün Ayın Yerdən görünüşü daim dəyişir; bu dəyişikliklər Ayın fazaları adlanır. Ayın səkkiz fazası var: Təzə Ay (Yerdən görünmür), Cavan Ay (nazik oraq şəklində), Birinci rüb (yarımdairə), Qabarıq Ay (görünən hissə artır), Bədirlənmiş Ay (Günəş tərəfindən tam işıqlanaraq işıqlı dairə kimi görünür), yenidən Qabarıq Ay (görünən hissə kiçilir), Sonuncu rüb (yenə yarımdairə) və Köhnə Ay (yenidən oraq şəklinə qədər kiçilir). Ay bir ayda ardıcıl olaraq bu fazalardan keçir və görünüşündəki dəyişikliklər təkrarlanır; qədimdə bir çox xalqlar bu təkrarlanan dəyişiklikdən istifadə edərək təqvim hazırlamışdılar. Yer və Ay bir-birini qarşılıqlı cəzb edir: Yerin Ay üzərindəki cazibə qüvvəsi Ayı onun orbitində saxlayır, Ayın Yer üzərindəki cazibə qüvvəsi isə dəniz və okeanlarda suyun səviyyəsinin nizamlı yüksəlib-alçalmasına, yəni qabarma-çəkilməyə səbəb olur. Qabarma və çəkilmənin dəqiq vaxtını hesablamaq su nəqliyyatında və balıq ovunda vacibdir, həmçinin bu hadisədən enerji əldə etmək üçün də istifadə olunur — London limanının böyük okean gəmilərini qəbul edə bilməsinin əsas səbəbi də məhz qabarma-çəkilmə zamanı suyun ardıcıl qalxıb-enməsidir. Yer Günəş ətrafında dövrünü 365 sutka 6 saat 9 dəqiqədə tamamlayır; bu müddət il adlanır. Bundan başqa, Yer öz oxu ətrafında da fırlanır və bu hərəkəti nəticəsində gecə və gündüz yaranır — Yer qütblərindən keçən xəyali ox ətrafında tam dövrünü 23 saat 56 dəqiqə 4 saniyəyə tamamlayır, bu müddət isə bir sutka adlanır. Yerin öz oxu ətrafında hərəkəti müxtəlif ərazilərə düşən Günəş işığının dəyişməsi ilə nəticələnir: dünyanın bir hissəsində gündüz olarkən digər hissəsində gecə olur, bu da həmin ərazilərdə vaxtın fərqli olması deməkdir. Yer Günəş ətrafında bir illik səyahətini tamamladıqda 942 milyon kilometr yol qət edir.