Canlılar bir-birindən necə asılıdır

Ekosistemə müəyyən ərazidə yaşadığı mühitlə və bir-biri ilə qarşılıqlı əlaqədə olan bütün canlılar daxildir. Qida zəncirləri canlılar arasındakı qida əlaqələri haqqında məlumat verir; onların əksəriyyəti fotosintez edən bitkilərlə başlayır, çünki Günəş ekosistemlər üçün əsas enerji mənbəyidir. Qida zəncirində canlılar müəyyən bir mövqe və ya səviyyə tuturlar: qanqal bitkisi və ya su bitkisi kimi produsentlər fotosintez zamanı işıq enerjisindən istifadə edərək öz qidalarını hazırlayır və birinci səviyyəni təşkil edir; tırtıl və ya gündəcə kimi ilkin konsumentlər bitkilərlə qidalanaraq ikinci səviyyəni təşkil edir; dəvədəlləyi və ya xanı balığı kimi ikinci konsumentlər ilkin konsumentlərlə qidalanaraq üçüncü səviyyəni təşkil edir; kərtənkələ və ya vağ kimi üçüncü konsumentlər isə ikinci konsumentlərlə qidalanır. Kərtənkələ ilə qidalanan bayquş dördüncü konsument hesab olunur, lakin qida zəncirləri nadir hallarda bu qədər uzun olur.

Günəş işığı olmayan yerlərdə, məsələn, okeanların dərinliklərində və yeraltı mağaralarda yaşayan bəzi bakteriyalar da qida zəncirlərinin produsent səviyyəsini təşkil edir; onlar şəkər əmələ gətirmək üçün lazım olan enerjini kimyəvi reaksiyalar hesabına əldə edir. Bitki və heyvanlar məhv olduqdan sonra onların qalıqları göbələklər, bakteriyalar və bəzi mikroorqanizmlər tərəfindən daha sadə maddələrə parçalanır; redusent adlanan bu orqanizmlər parçalanma zamanı ayrılan enerji hesabına həyat fəaliyyətini davam etdirir, əmələ gələn maddələr isə produsentlər tərəfindən yenidən istifadə olunur, yəni maddələr dövranı baş verir.

Qida zəncirlərinin əksəriyyətində hər bir canlı yalnız bir konsument tərəfindən yeyilmir: müxtəlif canlılar bir neçə qida mənbəyindən istifadə edir, özləri də müxtəlif canlıların qidasını təşkil edir. Bitki və heyvanların əksəriyyəti müxtəlif qida zəncirlərinin bir hissəsidir; bu qidalanma əlaqələri nəticəsində iki və ya daha çox qida zəncirindən ibarət qida şəbəkəsi əmələ gəlir. Qida zəncirindəki ox yırtıcı canlının hansı şikar və ya ov ilə qidalandığını göstərir. Yırtıcılar digər heyvanları ovlayaraq onlarla qidalanır; şikar isə ovlanan və yırtıcı tərəfindən yeyilən canlıdır. Yırtıcı canlılar qida şəbəkəsi və qida zəncirləri üçün xüsusilə vacibdir, çünki onlar şikarların sayını məhdudlaşdırırlar; şikarların sayı azaldıqda isə ekosistemdəki produsentlərin və digər resursların tükənmə ehtimalı artır. Qida, yem və dərman bitkilərinin insanlar tərəfindən kütləvi yığılması və heyvanların həddindən artıq ovlanması onların azalmasına və yox olmasına səbəb ola bilər; bitki və heyvanlar sonrakı səviyyənin canlıları üçün qida mənbəyi rolunu oynadığından onların məhv olması və ya saylarının azalması nəticəsində ekosistemin qida zəncirləri və qida şəbəkələri çox ciddi təsirlərə məruz qalır.