m5-3.11· Fəsil 3: Onluq kəsrlər· ~13 dəq

Ədədin onluq kəsrə bölünməsi

Böləni tam ədədə çevirməklə.

Bir ədədi onluq kəsrə bölmək üçün əvvəlcə bölənin (bölüncü ədədin) vergülünü elə sağa sürüşdürürük ki, o tam ədədə çevrilsin; bölənin vergülünü neçə rəqəm sağa sürüşdürürüksə, bölünənin vergülünü də EYNİ SAYDA rəqəm sağa sürüşdürməliyik, çünki hər iki ədədi eyni ədədə (10, 100, 1000...) vurmaq bölmənin nəticəsini əsla dəyişmir. Bölənin vergüldən sonra neçə rəqəmi varsa, bölünənin sonunda lazım gəldikdə sıfırlar artıraraq o qədər yer sürüşdürmək lazımdır. Bölən tam ədədə çevrildikdən sonra əməliyyat artıq adi bölmə qaydasına (tam ədədi tam ədədə və ya onluq kəsri tam ədədə bölmə) çevrilir və beləcə asanlıqla hesablanır. Bu üsul faktiki olaraq kəsrin həm surətini, həm də məxrəcini eyni ədədə vurmaqla eynidir və nəticəni dəyişmir. Diqqətli olmaq lazımdır: yalnız böləni deyil, HƏM bölünəni, HƏM DƏ böləni eyni sayda sürüşdürmək vacibdir, əks halda cavab neçə dəfə səhv böyük və ya kiçik alınar. Nəticə həmişə mənfi olmayan ədəddir.

📌Nümunə

Məsələn: $7{,}2\div0{,}9$ ifadəsində böləni ( $0{,}9$ ) tam ədədə çevirmək üçün vergülü 1 rəqəm sağa sürüşdürürük ( $9$ alınır), eyni sayda bölünənin ( $7{,}2$ ) vergülünü də sağa sürüşdürürük ( $72$ alınır): $72\div9=8$ .

Əsas terminlər

bölünən — Bölmə əməlində böldüyümüz birinci ədəd; məsələn

7{,}2\div0{,}9

ifadəsində

7{,}2

bölünəndir.

bölən — Bölmə əməlində hansı ədədə böldüyümüzü göstərən ikinci ədəd; yuxarıdakı misalda

0{,}9

böləndir.

vergülün sürüşdürülməsi — Onluq kəsrin vergülünü sağa aparmaqla ədədi 10, 100, 1000 kimi ədədlərə vurma üsulu, məsələn

0{,}9\to9

tam ədədə çevirmə — Bölənin vergülünü elə sağa sürüşdürmə ki, onluq hissəsi qalmasın və bölən tam ədədə dönsün.

Sürüşdürmə miqdarı bölənin rəqəm sayından asılıdır

Bölmə	Böləndə vergüldən sonrakı rəqəm sayı	Sürüşdürmə	Tam ədədlərin bölünməsi
$7{,}2\div0{,}9$	1	1 rəqəm sağa	$72\div9$
$3{,}25\div0{,}05$	2	2 rəqəm sağa	$325\div5$
$12\div0{,}25$	2	2 rəqəm sağa (bölünənin sonuna sıfırlar artırılır)	$1200\div25$

Sürüşdürmə miqdarını HƏMİŞƏ bölənin vergüldən sonrakı rəqəm sayı müəyyən edir; bölünən tam ədəd olsa belə, ona lazımi sayda sıfır artırılır.

✎Misal 1:

4{,}8\div0{,}6

bölməsini hesablayaq

1Addım 1: Bölənə ( $0{,}6$ ) baxırıq: vergüldən sonra 1 rəqəm ( $6$ ) var.
2Addım 2: Hər iki ədədin vergülünü EYNİ sayda, yəni 1 rəqəm sağa sürüşdürürük: $0{,}6\to6$ , $4{,}8\to48$ .
3Addım 3: Tam ədədləri bölürük: $48\div6=8$ . Deməli $4{,}8\div0{,}6=8$ .

✎Misal 2:

3{,}25\div0{,}05

bölməsini hesablayaq

1Addım 1: Bölənə ( $0{,}05$ ) baxırıq: vergüldən sonra 2 rəqəm ( $0$ və $5$ ) var.
2Addım 2: Hər iki ədədin vergülünü 2 rəqəm sağa sürüşdürürük: $0{,}05\to5$ , $3{,}25\to325$ .
3Addım 3: Tam ədədləri bölürük: $325\div5=65$ . Deməli $3{,}25\div0{,}05=65$ .

✎Misal 3:

12\div0{,}25

bölməsini hesablayaq (bölünənin sonuna sıfır artırmaqla)

1Addım 1: Bölənə ( $0{,}25$ ) baxırıq: vergüldən sonra 2 rəqəm ( $2$ və $5$ ) var, ona görə hər iki ədədin vergülünü 2 rəqəm sağa sürüşdürməliyik.
2Addım 2: $0{,}25\to25$ tam ədədə çevrilir. $12$ isə tam ədəd olduğu üçün vergülü yoxdur; sürüşdürmək üçün sonuna 2 sıfır artırırıq: $12\to1200$ .
3Addım 3: Tam ədədləri bölürük: $1200\div25=48$ . Deməli $12\div0{,}25=48$ .

🚫Tez-tez səhv

Ümumi səhv: yalnız bölənin vergülünü sürüşdürüb bölünənə toxunmamaq. Məsələn $8{,}4\div0{,}6$ -da yalnız böləni sürüşdürüb $8{,}4\div6=1{,}4$ yazmaq SƏHVDİR — düzgün cavab $84\div6=14$ -dür, çünki bölünənin vergülü də bölənlə EYNİ sayda sürüşdürülməlidir.

💡Qeyd

Qeyd: sürüşdürmə miqdarını bölənin vergüldən sonrakı rəqəm sayı müəyyən edir — $0{,}9$ -da 1 rəqəm, $0{,}05$ -də 2 rəqəm var, ona görə uyğun olaraq 1 və ya 2 rəqəm sağa sürüşdürülür.

⚠️Diqqət

Diqqət: bölünənin rəqəmləri sürüşdürmə üçün kifayət etməyəndə (məsələn $12\div0{,}25$ -də $12$ tam ədəddir), sonuna lazımi sayda sıfır artırmaq lazımdır: $12\to1200$ .

💡Qeyd

Qeyd: nəticəni yoxlamaq üçün cavabı bölənə vurun — hasil bölünənə bərabər olmalıdır: $12\times0{,}7=8{,}4$ .

Qaydalar

1Bölənin vergülünü sağa sürüşdürüb onu tam ədədə çevirin.
2Bölünənin vergülünü də EYNİ sayda rəqəm sağa sürüşdürün (lazım gəldikdə sonuna sıfır artırın).
3Hər iki ədədi eyni ədədə (10, 100, 1000) vurmaq bölmənin nəticəsini dəyişmir.
4Bölən tam ədədə çevrildikdən sonra adi bölmə qaydası ilə hesablayın.
5Nəticə mənfi olmayan ədəddir; yoxlamaq üçün cavabı bölənə vurub bölünəni almalısınız.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

Asan Orta Çətin Qarışıq