Abdulla Şaiq. Köç
Xatirə-hekayə: yaylaq həyatı, Kərim baba və Qızıl it.
Bu fəsildə Abdulla Şaiqin "Köç" əsəri şagirdlərə təbiətə və heyvanlara qayğıkeş münasibətin əhəmiyyətini öyrədir. Əsər müəllifin öz xatirələri əsasında yazılmış xatirə-hekayədir. Hekayədə ailənin yaylağa köçü, oğlanın oba həyatı ilə tanışlığı, Kərim babanın pələng, atası və iti Qızıl haqqında əhvalatları əks olunur. Şagirdlər bədii təsvir vasitələrini (epitet, təşbeh, məcaz, şəxsləndirmə) tanımağı və hekayənin janr xüsusiyyətlərini ayırd etməyi öyrənirlər. Qızılın sürünü qurdlardan qoruması oğlanın heyvana münasibətini dəyişir və dostluğun təməlini qoyur. Əsərin ideyası təbiəti sevən və qayğısına qalan insanın onu anlaya bilməsidir.
Məsələn: Qızıl üç qurdu boğaraq sürünü xilas etdikdən sonra oğlan onun sədaqətini və nəcibliyini anlayır, barışıb dost olurlar.
Əsas terminlər
| Müəllif | Əsər | Janr | Əsas mövzu |
|---|---|---|---|
| Abdulla Şaiq | Köç | Xatirə-hekayə | Yaylaq həyatı, təbiət və heyvanlarla dostluq |
Əsərin qısa məlumat kartı
| Bədii vasitə | Nümunə (mətndən) | İzah |
|---|---|---|
| Təşbeh (bənzətmə) | təpələrə, çöllərə xalı kimi döşənmiş yumşaq otlar, çiçəklər dəniz kimi dalğalanır | Otlar və çiçəklər xalıya və dənizə bənzədilərək təbiətin gözəlliyi daha canlı verilib. |
| Şəxsləndirmə | yaşıl yarpaqlar arasına sığınmış quşcuğazlar səs-səsə verib ötüşürdü | Quşların 'sığınması' və 'səs-səsə verməsi' insana aid hərəkətlərdir. |
Mətndən götürülmüş bədii təsvir vasitələri
- 1Əsərin janrını və qaynağını müəyyənləşdir: Köç xatirə-hekayədir. Müəllif Abdulla Şaiq bu əsəri öz uşaqlıq xatirələri əsasında yazmışdır.
- 2Əsas obrazları tanı: Əsərdə hadisələr şəhərli oğlanın dilindən danışılır. Kərim baba təcrübəli ovçu və çobandır, Qızıl isə ağıllı və sadiq itdir.
- 3Kərim babanın əhvalatlarının rolunu anla: Kərim babanın pələng və Qızıl haqqında danışdığı əhvalatlar təbiətə, heyvanlara məhəbbət və qayğıkeş münasibət mövzusunu açır.
- 4Ümumi nəticə çıxar: Əsərin ideyası: təbiəti və heyvanları yalnız onları sevən, qayğısına qalan insan anlaya bilər. Bu münasibət birdən-birə yaranmır, müşahidə və böyüklərdən öyrənmə ilə formalaşır.
Əsəri oxuyarkən təbiət təsvirlərinə diqqət yetirin: onlar əsərdə mühüm rol oynayır.
Unutmayın ki, Köç nağıl deyil, müəllifin öz xatirələri əsasında yazılmış bir hekayədir.
Bəzi şagirdlər Qızılın pələnglə vuruşduğunu söyləyirlər. Bu səhvdir: Qızıl üç qurdu boğub öldürmüşdü.
Qaydalar
- 1Əsərin janrına, ideyasına və personaj adlarına dəqiq riayət edin; nağıl və ya əfsanə kimi təsnifləşdirməyin.
- 2Bədii təsvir vasitələri yalnız icazə verilən terminlərlə (epitet, təşbeh, məcaz, şəxsləndirmə) soruşulmalıdır.
- 3Cavab variantları arasında bir-birini təkrarlayan və ya mənası eyni olan ifadələr olmamalıdır.
- 4Azərbaycan dilində yazı qaydalarına dürüst əməl olunmalı, bütün xüsusi işarələr (ə, ı, ö, ü, ş, ç, ğ) düzgün istifadə edilməlidir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir