Səməd Vurğun. Çinarın şikayəti
Şeir: kəsilmək təhlükəsi qarşısında qoca çinarın dili.
Bu fəsil şagirdlərdə təbiətə qayğı hissini formalaşdırmaq məqsədi daşıyır. Səməd Vurğunun «Çinarın şikayəti» şeirində qoca bir çinar öz dili ilə danışır, uzun ömrünü, insanlara verdiyi faydanı və kötüyündən ayrılmaq istəmədiyini bildirir. Çinar deyir ki, o, qəhrəman bir elin timsalıdır, kölgəsində gəlib-gedənlər dincəlir, quşların adı hər yarpağındadır, budaqları hava səngəridir, başında min boranlı qış oynayıb. Lakin bir mühəndis onu plansız şəkildə kötüyündən çıxarmaq istəyir. Şeirdə əsas ideya budur: təbiətə qıymaq zülmdür, ağac əkməyənin ağac kəsməyə haqqı yoxdur. Şairin cavabı da bu haqsızlığı pisləyir. Bədii vasitələrdən çinarın danışması şəxsləndirmə, «polad ürək» məcaz, «çadırlar kimi» təşbeh, «ağır səfərlərə çıxan bir nəfər» epitet kimi verilib.
Məsələn: mühəndisə verilən ömründə bir şitil belə əkibmi? sualı ağac kəsməyə heç bir mənəvi haqqın olmadığını üzə çıxarır.
Əsas terminlər
| Müəllif | Əsər | Janr | Əsas mövzu |
|---|---|---|---|
| Səməd Vurğun | Çinarın şikayəti | Şeir | Təbiətə qıymaq zülmdür; ağac əkməyənin onu kəsməyə haqqı yoxdur. |
Müəllif, əsər, janr və mövzu haqqında ümumi məlumat.
| Əsərdən seçilmiş nümunələr | Bədii təsvir vasitəsinin növü |
|---|---|
| Ağır səfərlərə çıxan bir nəfər | Epitet |
| Coşur varlığımda polad bir ürək | Məcaz |
| Örtmüşəm üstünü çadırlar kimi | Təşbeh (bənzətmə) |
Dərslikdəki cədvəl üzrə bədii təsvir vasitələri.
- 1Obrazı tanıyın: Yol üstündəki qoca çinar dillənir; özünü 'qoca dünyanın şahidi' adlandırır və deyir ki, budaqları hava səngəri olub, kölgəsində hər gəlib-gedən dincəlir.
- 2Şikayətin səbəbini aydınlaşdırın: Mühəndis çinarı arxasız, yurdsuz, kimsəsiz zənn edib plana alır. Çinar isə sual verir: 'Ömründə bir şitil, bir budaq belə, mühəndis əkmişmi barı əlilə ki, məni qoparmaq istəyir?'
- 3İdeyanı müəyyənləşdirin: Şair çinara 'haqlısan' deyir və bildirir ki, təbiətə zülm edənlərin nə insan duyğusu, nə də haqqı var.
- 4Nümunələri bədii vasitələrlə bağlayın: Çinarın danışması şəxsləndirmədir; 'ağır səfər' epitet, 'polad bir ürək' məcaz, 'çadırlar kimi' isə təşbehdir.
Şeirdə çinar kəsilmir, yalnız kəsilmək təhlükəsi var. Sonda şair çinarın haqlı olduğunu deyir.
Bu şeiri Abdulla Şaiqin əsəri saymaq yanlışdır. Abdulla Şaiq yalnız dərslikdəki fikrin müəllifidir, şeirin müəllifi isə Səməd Vurğundur.
Küləyi çinarın düşməni kimi anlamaq olmaz; 'Coşur varlığımda polad bir ürək' misrasında külək çinarın qüdrətini göstərir.
Qaydalar
- 1«Çinarın şikayəti» şeirinin müəllifi Səməd Vurğundur; əsər janrına görə şeirdir.
- 2Şeirdə qoca çinar öz dili ilə danışır — cansız varlığın danışdırılması şəxsləndirmədir.
- 3Bir mühəndis çinarı kötüyündən çıxarmaq istəyir; şeirin əsas ideyası: təbiətə qıymaq zülmdür, ağac əkməyənin ağac kəsməyə haqqı yoxdur.
- 4Bədii təsvir vasitələri dərslikdəki cədvəl üzrə: «Ağır səfərlərə çıxan bir nəfər» — epitet, «polad bir ürək» — məcaz, «çadırlar kimi» — təşbeh.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir