g9f-4.1· Fəsil 4: Atom və atom nüvəsi· ~12 dəq

Atom nüvəsi: kütlə və yük ədədi, izotoplar

Nuklonlar, ZZ, AA, NN və izotoplar

Atomun mərkəzində yerləşən nüvə müsbət yüklü protonlardan və yüksüz neytronlardan ibarətdir; proton və neytronlar birlikdə nuklonlar adlanır. Yük ədədi ZZ nüvədəki protonların sayına bərabərdir və o, elementin Mendeleyev cədvəlindəki sıra nömrəsini göstərir; nüvənin yükü isə Z⋅eZ \cdot e-yə bərabərdir. Kütlə ədədi AA nüvədəki bütün nuklonların (proton + neytron) ümumi sayıdır. Buna görə neytronların sayı N=A−ZN = A - Z düsturu ilə tapılır. Element ᴬZX şəklində işarələnir; məsələn ²³⁵₉₂U. İzotoplar eyni ZZ (yəni eyni element), lakin müxtəlif AA (müxtəlif neytron sayı) olan nüvələrdir, məsələn ¹²C və ¹⁴C.

📌Nümunə

Məsələn: ²³⁵U nüvəsi üçün Z=92Z = 92 (proton), A=235A = 235 (nuklon), onda neytronların sayı N=A−Z=235−92=143N = A - Z = 235 - 92 = 143 olur.

Qrafiklər

Atomun quruluşu: nüvədə proton (Z) və neytron (N), ətrafında elektronlar; kütlə ədədi A = Z + N
Atomun quruluşu: nüvədə proton (Z) və neytron (N), ətrafında elektronlar; kütlə ədədi A = Z + N

Əsas terminlər

Nuklon — Nüvənin tərkibinə daxil olan hissəcik — proton və ya neytron.
Proton — Nüvədəki müsbət yüklü nuklon; sayı yük ədədi ZZ-ə bərabərdir.
Neytron — Nüvədəki yüksüz nuklon; sayı N=A−ZN = A - Z düsturu ilə tapılır.
Yük ədədi ZZ — Nüvədəki protonların sayı; elementin Mendeleyev cədvəlindəki sıra nömrəsi; nüvə yükü Z⋅eZ \cdot e.
Kütlə ədədi AA — Nüvədəki bütün nuklonların (proton + neytron) ümumi sayı: A=Z+NA = Z + N.
İzotoplar — Eyni ZZ (eyni element), lakin müxtəlif AA (müxtəlif neytron sayı) olan nüvələr, məs. ¹²C və ¹⁴C.
Nüvənin kəmiyyətləri
KəmiyyətİşarəDüstur
Yük ədədi (proton sayı)ZZZZ = sıra nömrəsi
Neytron sayıNNN=A−ZN = A - Z
Kütlə ədədi (nuklon sayı)AAA=Z+NA = Z + N
Nüvənin yüküqqq=Z⋅eq = Z \cdot e

Nüvə ᴬZX şəklində işarələnir; yuxarıda AA, aşağıda ZZ yazılır.

Hissəciklərin yükü və yeri
HissəcikYükYeri
Protonmüsbət (+e+e)nüvədə
Neytronyüksüz (0)nüvədə
Elektronmənfi (−e-e)nüvə ətrafında

Nüvə protonlardan və neytronlardan ibarətdir; elektronlar nüvənin tərkibinə daxil deyil.

✎²³⁹₉₄Pu nüvəsində neytron sayı
  1. 1Verilənlər: Z=94Z = 94, A=239A = 239.
  2. 2Düstur: N=A−ZN = A - Z.
  3. 3Hesablama: N=239−94=145N = 239 - 94 = 145.
  4. 4Cavab: Nüvədə 145 neytron var.
✎⁵⁶₂₆Fe: neytronlar protonlardan neçə çoxdur
  1. 1Verilənlər: Z=26Z = 26, A=56A = 56.
  2. 2Neytron sayı: N=A−Z=56−26=30N = A - Z = 56 - 26 = 30.
  3. 3Fərq: N−Z=30−26=4N - Z = 30 - 26 = 4.
  4. 4Cavab: Neytronlar protonlardan 4 vahid çoxdur.
🚫Tez-tez səhv

Kütlə ədədi AA-nı neytron sayı ilə qarışdırmayın: AA bütün nuklonların sayıdır, neytron sayı isə N=A−ZN = A - Z-dir (məs. ²⁷₁₃Al üçün N=27−13=14N = 27 - 13 = 14).

⚠️Diqqət

A+ZA + Z kimi cəmlərin (məs. 39+19=5839 + 19 = 58) fiziki mənası yoxdur; neytron sayı yalnız fərqlə tapılır: N=A−ZN = A - Z.

💡Qeyd

İşarələmədə yuxarıdakı ədəd AA (kütlə ədədi), aşağıdakı ZZ (yük ədədi) — indeksləri yerlərinə görə ayırd edin.

💡Qeyd

İzotoplarda proton sayı (ZZ) eynidir, dəyişən yalnız neytron sayı, deməli AA-dır; eyni ZZ = eyni element.

⚠️Diqqət

Neytral atomda elektronların sayı protonların sayına, yəni ZZ-ə bərabərdir — AA-ya yox.

Qaydalar

  1. 1Yük ədədi ZZ = proton sayı = elementin sıra nömrəsi; nüvənin yükü =Z⋅e= Z \cdot e.
  2. 2Kütlə ədədi AA = nuklon sayı = proton sayı + neytron sayı (A=Z+NA = Z + N).
  3. 3Neytron sayı: N=A−ZN = A - Z.
  4. 4İzotoplar: eyni ZZ, müxtəlif AA (məs. ¹²₆C və ¹⁴₆C).

Məşq

15 asan · 15 orta · 15 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq