Ana səhifə › Fizika — 9-cu sinif › Radioaktivlik və radioaktiv çevrilmələr g9f-4.2 · Fəsil 4: Atom və atom nüvəsi · ~13 dəq
Radioaktivlik və radioaktiv çevrilmələr α \alpha α β \beta β γ \gamma γ
Radioaktivlik bəzi nüvələrin öz-özünə şüalanaraq başqa nüvələrə çevrilməsidir; bu hadisəni ilk dəfə Bekkerel aşkar etmişdir. α \alpha α 2 4 He ^{4}_{2}\text{He} 2 4 He A A A Z Z Z β \beta β A A A Z Z Z γ \gamma γ A A A Z Z Z N = N 0 ⋅ 2 − t / T = N 0 2 t / T N = N_0 \cdot 2^{-t/T} = \dfrac{N_0}{2^{t/T}} N = N 0 ⋅ 2 − t / T = 2 t / T N 0 T T T t / T t/T t / T
📌 Nümunə
Məsələn: başlanğıc kütlə m 0 = 80 m_0 = 80 m 0 = 80 t = 3 T t = 3T t = 3 T m = m 0 2 t / T = 80 2 3 = 80 8 = 10 m = \dfrac{m_0}{2^{t/T}} = \dfrac{80}{2^3} = \dfrac{80}{8} = 10 m = 2 t / T m 0 = 2 3 80 = 8 80 = 10 α \alpha α 92 238 U ^{238}_{92}\text{U} 92 238 U A = 238 − 4 = 234 A = 238 - 4 = 234 A = 238 − 4 = 234 Z = 92 − 2 = 90 Z = 92 - 2 = 90 Z = 92 − 2 = 90
Qrafiklər Radioaktiv şüalanma: α, β, γ şüaların nüfuzetmə qabiliyyəti (α < β < γ; kağız, alüminium, qurğuşun) Əsas terminlər Radioaktivlik — Bəzi nüvələrin öz-özünə şüalanaraq başqa nüvələrə çevrilməsi hadisəsi; ilk dəfə Bekkerel aşkar etmişdir.
α \alpha α — Nüvənin helium nüvəsi (2 4 He ^{4}_{2}\text{He} 2 4 He A A A Z Z Z β \beta β — Nüvədən elektron (− 1 0 e ^{0}_{-1}\text{e} − 1 0 e A A A Z Z Z γ \gamma γ — Yüksək enerjili fotonların (elektromaqnit şüanın) buraxılması; nə A A A Z Z Z Yarımparçalanma periodu (T T T — Maddənin (nüvələrin) yarısının parçalanması üçün lazım olan vaxt. Yerdəyişmə qaydası — Nüvə çevrilməsində kütlə ədədi A A A Z Z Z α \alpha α β \beta β γ \gamma γ Şüalanma Buraxılan hissəcik A A A Z Z Z α \alpha α Helium nüvəsi (2 4 He ^{4}_{2}\text{He} 2 4 He A − 4 A - 4 A − 4 Z − 2 Z - 2 Z − 2 β \beta β Elektron (− 1 0 e ^{0}_{-1}\text{e} − 1 0 e dəyişmir Z + 1 Z + 1 Z + 1 γ \gamma γ Foton (elektromaqnit şüa) dəyişmir dəyişmir
α \alpha α β \beta β γ \gamma γ
Şüalanmaların xassələri Şüalanma Yük Nüfuzetmə qabiliyyəti Təbiəti α \alpha α müsbət ən zəif (kağız saxlayır) hissəcik (2 4 He ^{4}_{2}\text{He} 2 4 He β \beta β mənfi orta hissəcik (elektron) γ \gamma γ yüksüz ən güclü elektromaqnit şüa
Nüfuzetmə sırası: α < β < γ \alpha < \beta < \gamma α < β < γ
✎ Yarımparçalanma: qalan kütlə (N = N 0 / 2 n N = N_0 / 2^n N = N 0 / 2 n 1 Verilənlər : m 0 = 240 m_0 = 240 m 0 = 240 t = 3 T t = 3T t = 3 T n = t / T = 3 n = t/T = 3 n = t / T = 3 2 Düstur : m = m 0 2 t / T = m 0 2 n m = \dfrac{m_0}{2^{t/T}} = \dfrac{m_0}{2^n} m = 2 t / T m 0 = 2 n m 0 3 Bölücü : 2 n = 2 3 = 8 2^n = 2^3 = 8 2 n = 2 3 = 8 4 Nəticə : m = 240 8 = 30 m = \dfrac{240}{8} = 30 m = 8 240 = 30 ✎ Nüvə reaksiyası: A A A Z Z Z α \alpha α 1 Verilənlər : 92 238 U ^{238}_{92}\text{U} 92 238 U α \alpha α 2 Qayda : α \alpha α 3 Kütlə ədədi : A = 238 − 4 = 234 A = 238 - 4 = 234 A = 238 − 4 = 234 4 Yük ədədi : Z = 92 − 2 = 90 Z = 92 - 2 = 90 Z = 92 − 2 = 90 5 Nəticə : Alınan nüvə: A = 234 A = 234 A = 234 Z = 90 Z = 90 Z = 90 🚫 Tez-tez səhv
t = 3 T t = 3T t = 3 T 2 3 = 8 2^3 = 8 2 3 = 8 240 / 8 = 30 240/8 = 30 240/8 = 30
⚠️ Diqqət
Parçalanan kütlə ilə qalan kütləni qarışdırma: qalan = m 0 / 2 n = m_0/2^n = m 0 / 2 n = m 0 − = m_0 - = m 0 −
⚠️ Diqqət
t / T t/T t / T t t t t = 3 ⋅ T t = 3 \cdot T t = 3 ⋅ T T = t / 3 T = t/3 T = t /3
💡 Qeyd
Yadda saxla: α \alpha α A − 4 A-4 A − 4 Z − 2 Z-2 Z − 2 β \beta β Z Z Z γ \gamma γ
Qaydalar 1 α \alpha α 2 4 He ^{4}_{2}\text{He} 2 4 He A → A − 4 A \rightarrow A - 4 A → A − 4 Z → Z − 2 Z \rightarrow Z - 2 Z → Z − 2 2 β \beta β A A A Z → Z + 1 Z \rightarrow Z + 1 Z → Z + 1 γ \gamma γ A A A Z Z Z 3 Yarımparçalanma qanunu: N = N 0 2 t / T N = \dfrac{N_0}{2^{t/T}} N = 2 t / T N 0 T T T 4 Yerdəyişmə qaydası: nüvə çevrilməsində A A A Z Z Z Məşq 15 asan · 15 orta · 15 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir
← Əvvəlki Atom nüvəsi: kütlə və yük ədədi, izotoplar Sonrakı → Kütlə defekti və nüvə reaksiyaları 