g9k-1.3· Fəsil 1: Maddə miqdarı və hesablamalar· ~13 dəq

Molyar həcm. Avoqadro qanunu

Qazlar üçün Vm və n = V/Vm.

Avoqadro qanununa görə eyni temperatur və təzyiqdə bərabər həcmli istənilən qazlar eyni sayda molekul ehtiva edir. Bu qanunun ən vacib nəticəsi ondan ibarətdir ki, normal şəraitdə (0 °C, 101,3 kPa) istənilən qazın 1 molunun tutduğu həcm — molyar həcm — Vm = 22,4 l/mol-a bərabərdir. Bu dəyər yalnız qaz halında olan maddələrə şamil edilir; maye və bərk maddələrin molyar həcmi fərqli olur. Molyar həcmdən istifadə edərək qazın mol miqdarını hesablamaq mümkündür: n = V/Vm. Nisbi sıxlıq isə bir qazın digərinə nisbətini göstərir: D = M₁/M₂. Havaya görə nisbi sıxlıq D(hava) = M/29, hidrogenə görə isə D(H₂) = M/2 formulası ilə hesablanır.

📌Nümunə

Məsələn: n.ş.-də 11,2 litr CO₂ qazının mol miqdarı n = 11,2 / 22,4 = 0,5 mol olur, yəni 0,5 mol × 44 q/mol = 22 q CO₂ mövcuddur.

Avoqadro qanunu: eyni şəraitdə (n.ş.) 1 mol istənilən qaz 22,4 litr həcm tutur

Əsas terminlər

Avoqadro qanunu — Eyni temperatur və təzyiqdə bərabər həcmli istənilən qazlar eyni sayda molekul ehtiva edir.

Molyar həcm (

V_m

) — Normal şəraitdə istənilən qazın 1 molunun tutduğu həcm:

V_m = 22{,}4\ \text{l/mol}

. Yalnız qaz halında olan maddələrə şamil edilir.

Normal şərait (n.ş.) — Temperaturun

0\ ^\circ\text{C}

, təzyiqin isə

101{,}3\ \text{kPa}

olduğu standart şərait. Molyar həcm yalnız bu şəraitdə

22{,}4\ \text{l/mol}

-dur.

Qazın mol miqdarı düsturu —

n = V / V_m

, burada

V

qazın litrlə həcmi,

V_m = 22{,}4\ \text{l/mol}

molyar həcmdir. Bu düsturla qazın mol sayı hesablanır.

Nisbi sıxlıq (

D

) — Bir qazın digər qaza nisbətən sıxlığını göstərir:

D = M_1 / M_2

. Havaya görə

D_{\text{hava}} = M / 29

, hidrogenə görə

D_{\text{H}_2} = M / 2

Mol (

n

) — Maddə miqdarının vahidi. Normal şəraitdə istənilən qazın 1 molu

22{,}4\ \text{l}

həcm tutur və tərkibində Avoqadro ədədi qədər molekul olur.

Molyar həcm ilə bağlı əsas düsturlar

Düstur	Təyinatı	Şərti
$n = V / V_m$	Qazın mol miqdarı	$V_m = 22{,}4\ \text{l/mol}$ (n.ş.)
$D = M_1 / M_2$	İki qaz arasında nisbi sıxlıq	İstənilən eyni şəraitdə
$D_{\text{hava}} = M / 29$	Havaya görə nisbi sıxlıq	$M_{\text{hava}} \approx 29\ \text{q/mol}$
$D_{\text{H}_2} = M / 2$	Hidrogenə görə nisbi sıxlıq	$M_{\text{H}_2} = 2\ \text{q/mol}$

Cədvəl 1. Molyar həcm və nisbi sıxlıq üçün hesablama düsturları

✎Normal şəraitdə qazın mol miqdarının və kütləsinin hesablanması

1Məsələ: Normal şəraitdə $11{,}2\ \text{l}$ həcmində karbon qazı ( $\text{CO}_2$ ) verilmişdir. Onun mol miqdarını və kütləsini tapın.
2Addım 1: Mol miqdarını tap: $n = V / V_m$ düsturuna əsasən: $n = 11{,}2 / 22{,}4 = 0{,}5\ \text{mol}$ . Deməli, qazın miqdarı $0{,}5$ moldur.
3Addım 2: CO₂-in molyar kütləsini hesabla: $M(\text{CO}_2) = 12 + 2 \times 16 = 44\ \text{q/mol}$ . Karbonun atom kütləsi $12$ , oksigeninki $16$ olduğu üçün $\text{CO}_2$ -in molyar kütləsi $44\ \text{q/mol}$ -dur.
4Addım 3: Kütləni tap: $m = n \times M$ düsturuna əsasən: $m = 0{,}5 \times 44 = 22\ \text{q}$ . Normal şəraitdə $11{,}2\ \text{l}$ $\text{CO}_2$ qazının kütləsi $22$ qramdır.

🚫Tez-tez səhv

$V_m = 22{,}4\ \text{l/mol}$ YALNIZ qaz halında olan maddələrə aiddir. Maye (məsələn, su) və bərk maddələrin molyar həcmi tamamilə fərqli olur. Məsələdə maddənin aqreqat halına diqqət yetirin — əgər maye və ya bərk maddədirsə, $22{,}4$ rəqəmini işlədə bilməzsiniz.

💡Qeyd

Avoqadro qanununu yadda saxlamaq üçün: eyni şəraitdə bərabər həcm → bərabər molekul sayı. Nisbi sıxlıq düsturunu isə belə xatırlayın: ağır qazın molyar kütləsi bölünsün yüngül qazınkına — $D > 1$ çıxırsa, birinci qaz ikincidən ağırdır. Havaya görə $D_{\text{hava}} = M / 29$ və hidrogenə görə $D_{\text{H}_2} = M / 2$ düsturları imtahanda ən çox istifadə olunan nisbi sıxlıq düsturlarıdır.

Qaydalar

1Avoqadro qanunu: eyni T və p-də bərabər həcmli qazlarda eyni sayda molekul olur.
2Normal şəraitdə (n.ş.) hər hansı qazın molyar həcmi Vm = 22,4 l/mol-dır.
3Qazın mol miqdarı: n = V / Vm (burada V litr, Vm = 22,4 l/mol).
4Nisbi sıxlıq: havaya görə D = M/29; hidrogenə görə D = M/2.
5Vm = 22,4 l/mol YALNIZ qazlara aiddir — maye və bərk maddələrə tətbiq edilmir.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

Asan Orta Çətin Qarışıq

Molyar həcm. Avoqadro qanunu

Qrafiklər

Əsas terminlər

Qaydalar

Məşq