g9k-1.2· Fəsil 1: Maddə miqdarı və hesablamalar· ~13 dəq

Molyar kütlə

n = m/M hesablamaları.

Molyar kütlə (M) — bir mol maddənin kütləsidir və q/mol vahidilə ölçülür. Ədədcə M, maddənin nisbi molekul kütləsinə (Mr) bərabərdir: məsələn, H₂O üçün Mr = 2·1 + 16 = 18, ona görə də M(H₂O) = 18 q/mol. Maddənin miqdarı (n) ilə kütlə (m) və molyar kütlə (M) arasındakı əsas əlaqə n = m/M düsturu ilə ifadə edilir; buradan kütlə m = n·M, molyar kütlə isə M = m/n kimi tapıla bilər. Vahidlərə diqqət yetirmək vacibdir: m qramla, M q/mol ilə verilməlidir. Hidratlaşmış duzlarda (məsələn, CuSO₄·5H₂O) molyar kütlə hesablanarkən kristallik su molekullarının kütləsi də mütləq nəzərə alınmalıdır: M(CuSO₄·5H₂O) = 64 + 32 + 4·16 + 5·18 = 250 q/mol. Ən çox yayılmış səhv n = m/M yerinə n = m·M düsturundan istifadə etməkdir.

📌Nümunə

Məsələn: 54 q su üçün n = 54/18 = 3 mol olduğunu tapmaq üçün kütləni (54 q) molyar kütləyə (18 q/mol) bölmək kifayətdir.

Qrafiklər

Kütlə və maddə miqdarı arasında əlaqə: n = m/M, m = n·M (M — molyar kütlə)
Kütlə və maddə miqdarı arasında əlaqə: n = m/M, m = n·M (M — molyar kütlə)

Əsas terminlər

Molyar kütlə (M) — Bir mol maddənin kütləsi; q/mol vahidilə ölçülür, ədədi qiymətcə nisbi molekul kütləsinə (Mr) bərabərdir.
Maddə miqdarı (n) — Maddədəki mol sayını göstərən fiziki kəmiyyət; mol vahidilə ölçülür.
Nisbi molekul kütləsi (Mr) — Molekulu təşkil edən atomların nisbi atom kütlələrinin cəmi; vahidsiz kəmiyyətdir. Məsələn, H2O\text{H}_2\text{O} üçün Mr=2⋅1+16=18M_r = 2 \cdot 1 + 16 = 18.
Kütlə (m) — Maddənin miqdarını xarakterizə edən fiziki kəmiyyət; qramla (q) ölçülür.
Hidratlaşmış duz — Tərkibində müəyyən sayda kristallik su molekulu saxlayan duz; məsələn, CuSO4⋅5H2O\text{CuSO}_4 \cdot 5\text{H}_2\text{O}.
Kristallik su — Hidratlaşmış duzların kristal qəfəsinə daxil olan su molekulları; molyar kütlə hesablanarkən mütləq nəzərə alınmalıdır.
n=m/Mn = m/M düsturundan alınan əsas asılılıqlar
Axtarılan kəmiyyətDüsturVahid
Maddə miqdarı (n)n=m/Mn = m/Mmol
Kütlə (m)m=n⋅Mm = n \cdot Mq
Molyar kütlə (M)M=m/nM = m/nq/mol

n=m/Mn = m/M əsas düsturundan çıxarılan üç asılılıq. Hesablama zamanı verilən kəmiyyətə uyğun düstur seçilir.

✎54 q suda maddə miqdarının tapılması
  1. 1Verilənləri yaz: m(H2O)=54 qm(\text{H}_2\text{O}) = 54\ \text{q}; M(H2O)=2⋅1+16=18 q/molM(\text{H}_2\text{O}) = 2 \cdot 1 + 16 = 18\ \text{q/mol}
  2. 2Düsturu seç: Maddə miqdarı üçün: n=m/Mn = m/M
  3. 3Qiymətləri yerinə qoy və hesabla: n=54/18=3 moln = 54 / 18 = 3\ \text{mol}
🚫Tez-tez səhv

n=m/Mn = m/M əvəzinə səhvən n=m⋅Mn = m \cdot M düsturundan istifadə etmək. Yadda saxla: molyar kütləyə (MM) bölmək lazımdır, vurmaq yox. Əgər tapdığın nn ədədi mm-dən kiçik alınmazsa, düsturu səhv salmısan.

⚠️Diqqət

Hidratlaşmış duzların (CuSO4⋅5H2O\text{CuSO}_4 \cdot 5\text{H}_2\text{O}, Na2CO3⋅10H2O\text{Na}_2\text{CO}_3 \cdot 10\text{H}_2\text{O} və s.) molyar kütləsini hesablayarkən kristallik su molekullarının kütləsi mütləq əlavə edilməlidir. Məsələn, CuSO4⋅5H2O\text{CuSO}_4 \cdot 5\text{H}_2\text{O} üçün 5⋅18=90 q/mol5 \cdot 18 = 90\ \text{q/mol} susuz duzun kütləsinin üzərinə gəlinir.

Qaydalar

  1. 1Molyar kütlə M = maddənin 1 molunun kütləsi (q/mol); ədədcə Mr-ə bərabərdir.
  2. 2Əsas düstur: n = m/M; buradan m = n·M və M = m/n tapılır.
  3. 3m həmişə qramla (q), M həmişə q/mol ilə ifadə edilir; vahidlər uyğun olmalıdır.
  4. 4Hidratlaşmış duzlarda kristallik suyun kütləsini molyar kütləyə daxil et (məs. CuSO₄·5H₂O üçün 5·18 = 90 q/mol əlavə olunur).
  5. 5n = m/M düsturunda bölmə aparılır, vurma yox — m·M ifadəsi yanlışdır.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq