Zərf
Zərfin mənaca növləri və sifətdən fərqi
Zərf hərəkətin və ya əlamətin tərzini, zamanını, yerini, kəmiyyətini, səbəb-məqsədini bildirən nitq hissəsidir. Zərf əsasən feili izah edir və şəxsə, zamana görə dəyişmir. Mənaca zərfin beş növü var: tərzi-hərəkət (necə? nə cür?), zaman (nə vaxt? haçan?), yer (harada? haraya?), kəmiyyət (nə qədər? neçə dəfə?) və səbəb-məqsəd (niyə? nə üçün?) zərfləri. Zərfi sifətlə qarışdırmaq olmaz: sifət ismi izah edir, zərf isə feili izah edir.
Məsələn: «gözəl mənzərə» birləşməsində «gözəl» sifətdir (ismi izah edir), «gözəl oxuyur» birləşməsində isə «gözəl» zərfdir (feili izah edir). Cümlədə zərf əsasən zərflik olur, lakin nitq hissəsi kimi onun növünü ayırd etmək lazımdır. Beləliklə, sözün hansı sualı cavablandırdığına və nəyi izah etdiyinə baxaraq zərfi tapmaq olar.
Əsas terminlər
| Növ | Sualı | Nümunə |
|---|---|---|
| Tərzi-hərəkət | necə? nə cür? | yavaş, sürətlə, gizli |
| Zaman | nə vaxt? haçan? | dünən, səhər, indi |
| Yer | harada? haraya? | yuxarı, irəli, içəri |
| Kəmiyyət | nə qədər? neçə dəfə? | çox, az, xeyli |
| Səbəb-məqsəd | niyə? nə üçün? | qəsdən, nahaq |
| Söz | Nəyi izah edir | Nitq hissəsi |
|---|---|---|
| gözəl mənzərə | ismi | sifət |
| gözəl oxuyur | feili | zərf |
| iti baxış | ismi | sifət |
| iti qaçdı | feili | zərf |
- 1Sual ver: «Qaçdı» feilinə sual veririk: necə qaçdı? — sürətlə. Söz «necə?» sualına cavab verir.
- 2İzah etdiyini tap: «Sürətlə» feili (qaçdı) izah edir, ismi yox; deməli zərfdir.
- 3Növü müəyyən et: «necə?» sualına cavab verdiyi üçün bu, tərzi-hərəkət zərfidir.
- 1Sual ver: «Dedi» feilinə sual veririk: niyə? nə üçün dedi? — qəsdən.
- 2İzah etdiyini tap: «Qəsdən» feili izah edir və məqsəd bildirir; deməli zərfdir.
- 3Növü müəyyən et: «niyə? nə üçün?» suallarına cavab verdiyi üçün bu, səbəb-məqsəd zərfidir.
Zərfi sifətlə qarışdırma: sifət ismi izah edir, zərf isə feili izah edir. «gözəl mənzərə» — sifət (ismi izah edir), «gözəl oxuyur» — zərf (feili izah edir).
Eyni söz yerinə görə dəyişə bilər: «iti baxış»da «iti» sifət, «iti qaçdı»da «iti» zərfdir. Sözün hansı sözü izah etdiyinə bax — isim yoxsa feil.
Növü səhv salmamaq üçün sözün hansı sualı cavablandırdığına bax: «necə?» tərzi-hərəkət, «nə vaxt?» zaman, «harada?» yer, «nə qədər?» kəmiyyət, «niyə?» səbəb-məqsəd zərfidir.
«Zərf» (nitq hissəsi) ilə «zərflik» (cümlə üzvü) eyni şey deyil. Söz cümlədə əsasən zərflik vəzifəsində işlənir, lakin onun mənaca öz növü olur — ikisini ayır.
Qaydalar
- 1Zərf hərəkətin və ya əlamətin tərzini, zamanını, yerini, kəmiyyətini, səbəb-məqsədini bildirən nitq hissəsidir; əsasən feili izah edir.
- 2Mənaca zərfin 5 növü var: tərzi-hərəkət (necə?), zaman (nə vaxt?), yer (harada?), kəmiyyət (nə qədər?), səbəb-məqsəd (niyə?) zərfləri.
- 3Zərf şəxsə və zamana görə dəyişmir, hallanmır və mənsubiyyət şəkilçisi qəbul etmir.
- 4Sifət ismi izah edir, zərf isə feili izah edir: «gözəl mənzərə» (sifət) / «gözəl oxuyur» (zərf).
- 5Cümlədə zərf əsasən zərflik vəzifəsində işlənir, lakin nitq hissəsi kimi öz mənaca növünə malikdir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir