Əvəzlik
Əvəzliyin mənaca növləri və şəxs əvəzliyinin hallanması
Əvəzlik isim, sifət, say və ya zərfin yerində işlənən, onları əvəz edən nitq hissəsidir. Əvəzlik özü əşyanın, əlamətin və ya kəmiyyətin adını bildirmir, yalnız onları əvəz edir. Mənaca əvəzliyin altı növü var: şəxs (mən, sən, o, biz, siz, onlar), işarə (bu, o, həmin, belə, elə), sual (kim?, nə?, hara?, hansı?, neçə?, necə?), qeyri-müəyyən (bəzi, kimsə, nəsə, hər kəs, hər şey, filan), təyini (öz, bütün, hamı, hər, hər biri) və inkar (heç kim, heç nə, heç biri, heç kəs) əvəzlikləri. Şəxs əvəzlikləri ismə oxşar şəkildə hallanır: mən-mənim-mənə-məni-məndə-məndən. Cümlədə əvəzlik müxtəlif üzvlərin yerində dura bilər.
Məsələn: «Mən kitabı oxudum» cümləsində «mən» şəxs əvəzliyidir və adlıq haldadır; «Bu kitab maraqlıdır» cümləsində «bu» işarə əvəzliyidir.
Əsas terminlər
| Növ | Nümunə |
|---|---|
| Şəxs | mən, sən, o, biz, siz, onlar |
| İşarə | bu, o, həmin, belə, elə |
| Sual | kim?, nə?, hara?, hansı?, neçə?, necə? |
| Qeyri-müəyyən | bəzi, kimsə, nəsə, hər kəs, hər şey, filan |
| Təyini | öz, bütün, hamı, hər, hər biri |
| İnkar | heç kim, heç nə, heç biri, heç kəs |
| Hal | Forma |
|---|---|
| Adlıq | o |
| Yiyəlik | onun |
| Yönlük | ona |
| Təsirlik | onu |
| Yerlik | onda |
| Çıxışlıq | ondan |
- 1Söz: «Bu» əşyanı işarə ilə göstərir, sual bildirmir.
- 2Yoxlama: İşarə əvəzlikləri: bu, o, həmin, belə, elə — «bu» bu cərgədədir.
- 3Nəticə: «Bu» işarə əvəzliyidir.
- 1Əvəzliklər: Cümlədə «mən», «onu», «məndən» şəxs əvəzlikləridir — üç ədəd.
- 2Hallar: «mən» adlıq, «onu» təsirlik, «məndən» çıxışlıq haldadır.
- 3Nəticə: Üç şəxs əvəzliyi var, hər biri fərqli haldadır.
«Kimsə», «nəsə», «bəzi» qeyri-müəyyən əvəzliklərdir; onları inkar əvəzliyi («heç kim», «heç nə») ilə qarışdırma — inkar əvəzlikləri «heç» ilə başlayır.
«Bu», «o», «həmin», «belə», «elə» işarə əvəzlikləridir; «həmin» və «belə» sözlərini sual əvəzliyi («kim?», «nə?») saymaq səhvdir — onlar sual bildirmir.
«Hamı» təyini əvəzlikdir, «heç kim» isə inkar əvəzliyidir; bunları qarışdırma — təyini əvəzliklər öz, bütün, hamı, hər, hər biri sözləridir.
Əvəzlik feili əvəz etmir; o yalnız ismin, sifətin, sayın və ya zərfin yerində işlənir. «Onların» kimi söz ismi əvəz edir, feili yox.
Qaydalar
- 1Əvəzlik isim, sifət, say və ya zərfin yerində işlənən, onları əvəz edən nitq hissəsidir.
- 2Mənaca əvəzliyin 6 növü var: şəxs, işarə, sual, qeyri-müəyyən, təyini, inkar əvəzlikləri.
- 3Şəxs əvəzlikləri bunlardır: mən, sən, o, biz, siz, onlar; işarə əvəzlikləri: bu, o, həmin, belə, elə.
- 4Şəxs əvəzlikləri hallanır: mən-mənim-mənə-məni-məndə-məndən; o-onun-ona-onu-onda-ondan.
- 5İnkar əvəzlikləri (heç kim, heç nə, heç biri) inkar, qeyri-müəyyən əvəzliklər (bəzi, kimsə, nəsə) isə qeyri-dəqiq mənanı bildirir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir