Orfoqrafiya — sözlərin yazılışı
Söz sonunda samitlər, qoşa hərflər, bitişik və ayrı yazılış
Orfoqrafiya sözlərin düzgün yazılışı qaydaları haqqında elmdir. Azərbaycan dilində söz sonunda «b, c, d, g» cingiltili samitləri yazılışda saxlanılır, baxmayaraq ki tələffüzdə kar deyilir: «kitab» yazılır, «kitap» deyilir; «ürək» yazılır, «ürəg» yox. «q, ğ, x» samitləri sözdə öz mövqeyinə uyğun düzgün hərflə yazılır: «ayaq», «bağ», «taxıl». Qoşa samitli sözlər iki eyni samitlə yazılır: «səkkiz», «doqquz», «hədd», «kassa»; bəzi alınma sözlərdə qoşa sait olur: «saat», «müavin», «ailə». Mürəkkəb sözlər bəzən bitişik («günəbaxan»), bəzən defislə («təbii-coğrafi»), bəzən isə ayrı («hər gün») yazılır. «ı» ilə başlayan söz yalnız «ı» hərfi ilə yazılır, çünki dilimizdə söz «ı» ilə başlaya bilər: «ılğım», «ışıq» kimi köhnə yazılışlar isə bu gün «ilğım», «işıq» şəklində «i» ilə yazılır.
Məsələn: «kitab», «ürək», «səkkiz», «doqquz», «saat», «günəbaxan» düzgün yazılışlardır, «kitap», «ürəg», «səkiz», «doqqüz» isə orfoqrafik səhvdir.
Əsas terminlər
| Qayda | Nümunə |
|---|---|
| Söz sonunda «b, c, d, g» cingiltili yazılır, kar tələffüz olunsa da | kitab, ürək, palıd |
| «q, ğ, x» öz mövqeyinə uyğun düzgün hərflə yazılır | ayaq, bağ, taxıl |
| Qoşa samit iki eyni hərflə yazılır | səkkiz, doqquz, hədd, kassa |
| Bəzi alınmalarda qoşa sait olur | saat, müavin, ailə |
| Mürəkkəb sözlər ya bitişik, ya defislə, ya da ayrı yazılır | günəbaxan, təbii-coğrafi, hər gün |
| Söz «i» ilə yazılır, köhnə «ı» ilə başlanğıc qaydası dəyişib | işıq, ilğım |
| Yazılış növü | Nümunə |
|---|---|
| Bitişik | günəbaxan, qaragöz, beşillik |
| Defislə | təbii-coğrafi |
| Ayrı | hər gün, ana dili |
- 1Tələffüz: Söz sonunda «p» səsi eşidilir, çünki cingiltili samit kar tələffüz olunur.
- 2Qayda: Söz sonunda «b, c, d, g» cingiltili samitləri yazılışda saxlanılır.
- 3Nəticə: Düzgün yazılış «kitab»dır; «kitap» orfoqrafik səhvdir.
- 1Söz: «günəbaxan» bitki adıdır — vahid bir mürəkkəb sözdür.
- 2Qayda: Mürəkkəb söz tək məfhum bildirdikdə bitişik yazılır.
- 3Nəticə: Bitki adı kimi «günəbaxan» bitişik yazılır; «hər gün» kimi birləşmələr isə ayrı yazılır.
Söz sonunda «b, c, d, g» kar eşidilsə də, cingiltili yazılır: «kitap» yox «kitab», «ürəg» yox «ürək», «palıt» yox «palıd».
Qoşa samiti tək yazmaq səhvdir: «səkiz» yox «səkkiz», «doquz» yox «doqquz», «həd» yox «hədd».
«doqquz» qalın saitlərlə yazılır — «doqqüz» səhvdir; eyni şəkildə qoşa sait atılmamalıdır: «sat» yox «saat».
Söz sonunda «q» yerinə «x» yazmaq səhvdir: «ayax» yox «ayaq», «işıx» yox «işıq».
Qaydalar
- 1Söz sonunda «b, c, d, g» cingiltili yazılır, kar tələffüz olunsa da: kitab, ürək (ürəg yox), palıd.
- 2«q, ğ, x» öz mövqeyinə uyğun düzgün hərflə yazılır: ayaq, bağ, taxıl.
- 3Qoşa samit iki eyni hərflə yazılır: səkkiz, doqquz, hədd, kassa; bəzi alınmalarda qoşa sait olur: saat, müavin, ailə.
- 4Mürəkkəb sözlər ya bitişik (günəbaxan), ya defislə (təbii-coğrafi), ya da ayrı (hər gün) yazılır.
- 5Söz «i» ilə yazılır, köhnə «ı» ilə başlanğıc qaydası dəyişib: işıq, ilğım (ışıq, ılğım yox).
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir