lit8-6.2· İNTİBAH DÖVRÜ AZƏRBAYCAN ƏDƏBİYYATI· ~10 dəq

«Kitabi-Dədə Qorqud» (Qazılıq Qoca oğlu Yeynək boyu)

Bu boyda Qazılıq qocanın Düzmürd qalasında dustaq düşməsi və oğlu Yeynəyin onu xilas etməsi hekayə edilir.

«Kitabi-Dədə Qorqud» dastanının bu boyunda Bayındır xanın vəziri Qazılıq qoca yürüşə çıxıb Düzmürd qalasına gəlir və qalanın təkuru Arşın oğlu Dirək təkurla döyüşür. Təkur onu gürzlə vurub məğlub edir, Qazılıq qoca on altı il qalada dustaq qalır. Oğlu Yeynək atasını ölmüş bilir; atasının dustaq olduğunu ondan gizlədirlər. Qaragünə oğlu Budaq mübahisə zamanı Yeynəyə həqiqəti açıqlayır. Yeynək Bayındır xanın hüzuruna gedib kömək istəyir, xan ona iyirmi dörd vilayətin bəylərini yoldaş edir. Düzmürd qalası önündə əvvəlcə Dəli Dondaz, sonra Tüləkvuran təkurla vuruşur, hər ikisi məğlub olur. Nəhayət, Yeynək təkuru öldürüb atasını azad edir, sonra ata-oğul qucaqlaşır. Bəylər qalanın kilsəsini yıxıb yerində məscid tikdirir, Bayındır xana hədiyyələr ayırırlar. Boyun sonunda Dədə Qorqud gəlib bu hekayəni Yeynəyin adına həsr edir və xeyir-dua verir.

📌Nümunə

Məsələn: Yeynək atasının on altı ildir dustaq olduğunu eşidəndə Bayındır xandan qoşun istəyir və «Qoşun ver, məni atamın dustaq olduğu qalaya göndər!» deyir.

Əsas terminlər

Təkur — Boyda Düzmürd qalasının hökmdarına verilən ad; bu hökmdar olan Arşın oğlu Dirək təkur boyda kafir adlandırılır.
Batman — Boyda təkurun gürzünün ağırlığını bildirmək üçün işlədilən söz; onun gürzü altmış batmanlıq adlanır.
Arşın — Boyda təkurun boyunu bildirmək üçün işlədilən söz; təkurun altmış arşın qaməti var idi.
Vilayət — Boyda Bayındır xanın Yeynəyə yoldaş etdiyi bəylərin gəldiyi yerləri bildirən söz; iyirmi dörd vilayətin pəhləvan bəyləri Yeynəyə yoldaş edilir.
Oğuznamə — Dədə Qorqudun boyun sonunda Yeynəyin adına həsr etdiyi hekayəni adlandırdığı söz: «Bu oğuznamə Yeynəyin olsun!».
Düzmürd qalası önündəki döyüşlər
DöyüşçüNəticə
Qazılıq qocaTəkurdən zərbə alıb məğlub olub, on altı il dustaq qalıb
Qıyan Səlcik oğlu Dəli DondazSüngüsü əlindən alınıb, gürzlə vurulub geri qayıdıb
Dönəbilməz TüləkvuranÇomağı əlindən alınıb, gürzlə vurulub geri qayıdıb
YeynəkTəkuru öldürüb, atasını dustaqlıqdan azad edib
✎Yeynəyin atasını xilas etməsi
  1. 1Xəbəri eşitmək: Yeynək bəylərlə söhbət edərkən Budaqdan atasının on altı ildir Düzmürd qalasında dustaq olduğunu eşidir.
  2. 2Kömək istəmək: Yeynək Bayındır xanın hüzuruna gedib «Qoşun ver, məni atamın dustaq olduğu qalaya göndər!» deyir, xan ona iyirmi dörd vilayətin bəylərini yoldaş edir.
  3. 3Zəfər qazanmaq: Yeynək Düzmürd qalası önündə Arşın oğlu Dirək təkuru öldürüb atasını dustaqlıqdan azad edir və onunla qucaqlaşır.
💡Qeyd

Boyda bir neçə ədəd diqqətlə yadda saxlanmalıdır: təkurun altmış arşın qaməti, altmış batmanlıq gürzü, Qazılıq qocanın on altı illik dustaqlığı və Yeynəyə yoldaş olan iyirmi dörd vilayətin bəyləri.

⚠️Diqqət

Təkurla vuruşan üç igidi — Qazılıq qoca, Dəli Dondaz və Tüləkvuranı — Yeynəklə qarışdırmayın: təkuru öldürən yalnız Yeynəkdir.

Qaydalar

  1. 1Qazılıq qoca Bayındır xanın vəziri olub, yürüşə icazə alaraq Düzmürd qalasına gedib.
  2. 2Düzmürd qalasının təkuru Arşın oğlu Dirək təkur altmış arşın qamətli və altmış batmanlıq gürz atan bir kafir idi.
  3. 3Qazılıq qoca döyüşdə məğlub olub on altı il qalada dustaq qalıb.
  4. 4Qazılıq qocanın oğlu Yeynək atasının dustaqlığını Qaragünə oğlu Budaqdan eşidib.
  5. 5Bayındır xan Yeynəyə kömək üçün iyirmi dörd vilayətin bəylərini yoldaş edib.
  6. 6Təkurla döyüşdə əvvəlcə Dəli Dondaz, sonra Tüləkvuran məğlub olub, axırda Yeynək təkuru öldürüb.
  7. 7Zəfərdən sonra Yeynək atası ilə görüşüb, bəylər qalanın kilsəsini yıxıb yerində məscid tikdiriblər.

Məşq

6 asan · 6 orta · 6 çətin

Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq