İmadəddin Nəsimi «Ağrımaz» (qəzəl)
Hürufizm, insanın ucalığı.
İmadəddin Nəsimi XIV–XV əsrlərdə yaşamış böyük Azərbaycan şairidir (təxminən 1369–1417). O, hürufilik fəlsəfəsinin ən görkəmli sənətkarı kimi tanınır. Hürufilik — hərfləri (ərəbcə «hürf» = hərf) müqəddəs saymaq, insanın üzündə ilahi həqiqəti görmək fəlsəfəsidir; Nəsimi bu ideyaları qəzəllərində mənəvi cəsarət və insan ləyaqəti mövzusu ilə qovuşdurur. «Ağrımaz» qəzəlinin əsas leytmotivi mətanət, ağrı-acıdan üstün olan əqidə sahibliyidir: şair fiziki əzabın ruha xələl yetirə bilməyəcəyini bildirir. Qəzəl əruz vəzni ilə yazılmışdır; hər beytdə rədif olaraq «ağrımaz» sözü təkrarlanır, bu da əsərə dönməzlik, mətinlik ab-havası verir. Nəsimi öz hürufi əqidəsinə görə 1417-ci ildə Hələbdə edam edilmiş, lakin yaradıcılığı Azərbaycan ədəbiyyatının qızıl fonduna daxil olmuşdur.
Məsələn: «Ağrımaz» qəzəlini oxuyanda müasir şagird anlayır ki, «Canım Allaha qurban, bədənim acıya — ağrımaz!» misrası ilə Nəsimi əqidənin bədən ağrısından üstün olduğunu vurğulayır.
Əsas terminlər
| Xüsusiyyət | Məlumat |
|---|---|
| Müəllif | İmadəddin Nəsimi |
| Əsr | XIV–XV əsrlər (təxminən 1369–1417) |
| Janr | Qəzəl |
| Vəzn | Əruz vəzni |
| Cərəyan | Hürufilik |
| Mövzu | Mətanət, əqidə uğrunda fiziki ağrıya dözüm, insanın mənəvi ucalığı |
| Rədif | «ağrımaz» sözü |
| Anlayış | İzahı |
|---|---|
| Mətlə | Qəzəlin birinci beyti |
| Məqtə | Qəzəlin son beyti |
| Rədif | Hər beyt sonunda təkrarlanan eyni söz və ya söz birləşməsi |
| Qafiyə | Səs oxşarlığına əsaslanan, rədifdən fərqli anlayış |
| Qafiyə sxemi | aa-ba-ca… (hər beyti müstəqil məna daşıyır) |
- 1Mövzu: Qəzəlin əsas mövzusu mətanət, əqidə uğrunda fiziki ağrıya dözüm və insanın mənəvi ucalığıdır.
- 2Açar misra: «Canım Allaha qurban, bədənim acıya — ağrımaz!» misrası əqidənin bədən ağrısından üstün olduğunu vurğulayır.
- 3Nəticə: Hürufi əqidəsinə sahib olan insan üçün bədən ağrısı ruhun ucalığını söndürə bilməz.
- 1Söz mənası: «Hürufilik» «hürf» (ərəbcə «hərf») sözündən gəlir; hərfləri müqəddəs saymaq əsasında dayanır.
- 2Əsas ideya: İnsanın sifətindəki cizgilərdə ilahi həqiqət və gözəllik görülür; insan böyük varlıq sayılır.
- 3Şairdəki əksi: Nəsimi bu ideyaları qəzəllərində mənəvi cəsarət və insan ləyaqəti mövzusu ilə qovuşdurur.
Nəsimi ilə Nəimini qarışdırmayın: hürufilik cərəyanının banisi Fəzlullah Nəimidir, Nəsimi isə onun ən görkəmli şair tərəfdarıdır.
Rədif ilə qafiyəni qarışdırmayın: rədif beyt sonunda təkrarlanan eyni sözdür, qafiyə isə səs oxşarlığıdır.
«Ağrımaz» qəzəl janrındadır və əruz vəzni ilə yazılıb; onu heca vəznli qoşma və ya epik dastan ilə qarışdırmayın.
Nəsimi hürufi əqidəsinə görə 1417-ci ildə Hələbdə edam edilmişdir; o, Azərbaycan ədəbiyyatının nümayəndəsidir.
Qaydalar
- 1Nəsimi XIV–XV əsrlərdə (təxminən 1369–1417) yaşamış Azərbaycan şairidir; hürufilik fəlsəfəsinin ən məşhur sənətkarıdır.
- 2Hürufilik — hərfləri müqəddəs saymaq, insanın sifətində ilahi gözəlliyi görmək fəlsəfəsidir.
- 3«Ağrımaz» əsərinin janrı qəzəldir; əruz vəzni ilə yazılmış, «ağrımaz» sözü rədif kimi təkrarlanır.
- 4Qəzəlin əsas mövzusu mətanət, əqidə uğrunda fiziki ağrıya dözüm, insanın mənəvi ucalığıdır.
- 5Nəsimi hürufi əqidəsinə görə 1417-ci ildə Hələb şəhərində (Suriya) edam edilmişdir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir