Məhəmməd Füzuli «Söz» (qəzəl)
Sözün qüdrəti, şairlik sənəti.
Məhəmməd Füzuli XVI əsr Azərbaycan, türk və fars ədəbiyyatının dahi şairidir; təxminən 1494–1556-cı illər arasında yaşamış, ömrünün böyük hissəsini Kərbəlada keçirmişdir. Onun lirikasının mərkəzini eşq fəlsəfəsi, insan varlığının dərinlikləri və söz sənətinə müqəddəs baxış təşkil edir. «Söz» qəzəli bu mövzunun ən parlaq nümunəsidir: şair burada sözü — şeiri ilahi bir qüvvə, həm dünyəvi, həm mənəvi bir nur kimi tərənnüm edir. Qəzəl janrı klassik şərq şeirinin mühüm formasıdır: qafiyə sxemi aa/ba/ca şəklindədir, beyitlər bir-birindən mənaca müstəqil ola bilər, lakin ümumi bir ruh-mövzu qəzəli birləşdirir. Füzuli əruz vəznindən ustalıqla istifadə etmiş; onun «Söz» qəzəlindəki əsas ideya budur ki, söz — şeir, nitq, sənət — insanı ölümsüzləşdirən, onu Allaha yaxınlaşdıran ən yüksək vasitədir.
Məsələn, qəzəlin məşhur beytlərindən birinin mənası belədir: şairin qəlbindən çıxan ilham yüklü söz zülmət dünyasını işıqlandıran bir çırağa bənzəyir — bu, sözün qüdrəti ideyasını metafora ilə ifadə edir.
Əsas terminlər
| Xüsusiyyət | Məlumat |
|---|---|
| Müəllif | Məhəmməd Füzuli |
| Dövr | XVI əsr (təxminən 1494–1556) |
| Janr | Qəzəl (klassik şərq lirikası) |
| Vəzn | Əruz vəzni |
| Qafiyə sxemi | aa / ba / ca |
| Mövzu | Sözün, şeirin qüdrəti və şairlik sənətinin ucalığı |
| Dil | Azərbaycan (türk) dilində |
| Fikir | İzah |
|---|---|
| Sözün dəyəri | Söz insanı ölümsüzləşdirən ən yüksək vasitədir |
| Sözün təsiri | Söz cəhalətin zülmətini dağıdır, insanı maarifləndirir |
| Sözün mənəvi mənası | Söz insanı Allaha yaxınlaşdıran müqəddəs nurdur |
| Şairə verdiyi | Söz sayəsində şair unudulmur, ölümsüzlüyə qovuşur |
| Bədii təsvir | Söz işığa, nura — zülməti aydınladan çırağa bənzədilir |
- 1Mövzu: Qəzəlin mərkəzində söz — şeir, nitq, sənət dayanır; bu, sevgiliyə deyil, sözün özünə yönəlmiş lirikadır.
- 2İdeya: Söz insanı ölümsüzləşdirən, onu Allaha yaxınlaşdıran ən yüksək vasitədir.
- 3Nəticə: Söz şairə ölümsüzlük verir: şair sözü sayəsində unudulmur.
- 1Bənzətmə: Şairin qəlbindən çıxan ilham yüklü söz zülmət dünyasını işıqlandıran çırağa bənzədilir.
- 2Vasitə: Bu, metafora bədii vasitəsidir: söz işığa, nura bənzədilir.
- 3Məna: Söz cəhalətin zülmətini dağıdır, insanı maarifləndirir və ölümsüzlüyə qovuşdurur.
«Söz» qəzəlinin müəllifi XVI əsr şairi Məhəmməd Füzulidir; əsər əruz vəznində, Azərbaycan (türk) dilində yazılıb.
Müəllifi Nəsimi (XIV–XV əsr), Nizami (XII əsr) və ya Seyid Əzim Şirvani (XIX əsr) ilə qarışdırma; «Söz» qəzəli yalnız Füzuliyə aiddir.
Qəzəli heca vəzni ilə qarışdırma: əruz vəznində hecaların uzunluğu-qısalığı, heca vəznində isə hecaların sayı əsasdır.
Qəzəl sözü tərənnüm edir, tənqid etmir: söz zərərli, fani və ya gündəlik vasitə kimi deyil, müsbət, ucaldan qüvvət kimi göstərilir.
Qaydalar
- 1«Söz» qəzəlinin müəllifi XVI əsr şairi Məhəmməd Füzulidir.
- 2Əsər janrına görə qəzəldir: klassik şərq şeiri forması, əruz vəznində yazılır.
- 3Qəzəlin əsas mövzusu sözün, şeirin qüdrəti və müqəddəsliyi, şairlik sənətinin ucalığıdır.
- 4Füzuli əruz vəznindən istifadə etmişdir; qəzəlin qafiyə sxemi aa/ba/ca şəklindədir.
- 5Qəzəldə bədii vasitə kimi metafora, epitet və müraciət fəal işlədilir; söz ilahi nura, işığa bənzədilir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir