phys7-1.5· 1. Mexaniki hərəkət· ~13 dəq

Hərəkətin qrafik təsviri

Sürət-zaman, yol-zaman qrafikləri.

Hərəkət qrafikləri cisimlərin hərəkətini zaman keçdikcə əyani olaraq təsvir etmək üçün güclü vasitədir. Yol-zaman (sts-t) qrafiki cismin başlanğıc nöqtəyə nəzərən mövqeyinin zamanla necə dəyişdiyini göstərir. Bu qrafikdə düz xətt bərabərsürətli hərəkətə, üfüqi xətt isə sükunətə işarə edir. Meyllilik (ΔsΔt\frac{\Delta s}{\Delta t}) sürəti verir. Sürət-zaman (vtv-t) qrafiki isə sürətin zamanla necə dəyişdiyini əks etdirir. Burada üfüqi xətt bərabərsürətli hərəkəti, maili düz xətt bərabərtəcilli hərəkəti bildirir. vtv-t qrafikinin meylliliyi təcili (a=ΔvΔta = \frac{\Delta v}{\Delta t}), qrafiklə zaman oxu arasındakı fiqurun sahəsi isə qət edilən yolu (ss) verir. Əhəmiyyətli bir məqam: sts-t qrafiki cismin hərəkət trayektoriyasını yox, yalnız zaman keçdikcə mövqeyinin dəyişməsini göstərir. Trayektoriya haqqında məlumat əldə etmək üçün əlavə məlumat lazımdır. Qrafikləri düzgün oxumaq və şərh etmək fiziki hadisələri başa düşməkdə əsas bacarıqdır.

📌Nümunə

Məsələn: vtv-t qrafikində sürət 4 m/s4\ \text{m/s} sabit olarsa, 33 saniyə ərzində getdiyi yol s=43=12 ms = 4 \cdot 3 = 12\ \text{m} olar.

Qaydalar

  1. 1Yol-zaman qrafikinin meyli sürətə bərabərdir: v=ΔsΔtv = \frac{\Delta s}{\Delta t}.
  2. 2Sürət-zaman qrafikinin meyli təcilə bərabərdir: a=ΔvΔta = \frac{\Delta v}{\Delta t}.
  3. 3Sürət-zaman qrafikində fiqurun sahəsi qət edilən yola bərabərdir (düzbucaqlı, üçbucaq və ya trapesiya sahəsi hesablanır).
  4. 4Yol-zaman qrafikində üfüqi xətt cismin sükunətdə olduğunu göstərir.
  5. 5Sürət-zaman qrafikində üfüqi xətt bərabərsürətli hərəkəti göstərir.
  6. 6sts-t qrafiki trayektoriya haqqında məlumat vermir.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir