lit7-5.2· Fəsil 5: Təbiətə vurğunluq, təbiətə qayğı· ~12 dəq

Təbiət şeiri və nəsri

«İki bala», «Qaranquş», «Şəhərdən gələn ovçu», «Yaşıl işıq».

Bu mövzuda təbiət sevgisini və təbiətə qayğı ideyasını ifadə edən şeir və nəsr nümunələri öyrənilir. Bayram Həsənovun «İki bala» əsəri insanla təbiət arasındakı bağlılığı, canlılara mərhəmət hissini önə çəkir. Əliağa Kürçaylının «Qaranquş» şeirində quşa, onun timsalında bütün təbiətə olan məhəbbət lirik dillə tərənnüm olunur. İlyas Əfəndiyevin (1914–1996) «Şəhərdən gələn ovçu» hekayəsində isə təbiətə düşüncəsiz münasibətin, canlılara qarşı laqeydliyin yanlışlığı bədii şəkildə göstərilir. Hüseyn Arifin «Yaşıl işıq» şeiri yaşıllığa, ağaca, təbiətin oyanışına olan sevgini, onu qorumaq çağırışını ifadə edir. Bu əsərlərin hamısını birləşdirən əsas ideya təbiəti sevmək, onun gözəlliyini duymaq və canlı aləmə qayğı ilə yanaşmaqdır. Beləliklə, həm şeir, həm də nəsr nümunələri oxucunu təbiətlə dostluğa, ona həssas münasibətə səsləyir.

Əsas terminlər

təbiət lirikası — Təbiətə, onun gözəlliyinə və canlı aləmə sevgini hisslərlə, lirik dillə tərənnüm edən şeir nümunələri; «Qaranquş» və «Yaşıl işıq» bu növə aiddir.
nəsr (hekayə) — Hadisə və süjet vasitəsilə fikri çatdıran, şeirlə (qafiyə ilə) yazılmayan bədii forma; «Şəhərdən gələn ovçu» təbiət mövzusunda yazılmış nəsr — hekayə nümunəsidir.
şeir — Duyğu və hissləri qafiyəli, bədii dillə ifadə edən ədəbi növ; «Qaranquş» və «Yaşıl işıq» təbiət mövzusunda yazılmış şeirlərdir.
ekoloji mövzu — Təbiəti sevmək, gözəlliyini duymaq, canlılara qayğı ilə yanaşmaq və onu qorumaq ideyası; bu fəsildəki dörd əsəri birləşdirən ümumi mövzudur.
obraz — Əsərdə müəyyən fikri və münasibəti daşıyan bədii surət; «Qaranquş»da quş obrazı təbiət sevgisini, «Şəhərdən gələn ovçu»da ovçu obrazı təbiətə düşüncəsiz münasibəti təcəssüm etdirir.
tərənnüm — Bir gözəlliyi və ya hissi sevgi ilə vəsf etmək, mədh etmək; «Qaranquş» şeirində quşa, onun timsalında bütün təbiətə məhəbbət tərənnüm olunur.
Müəllif və əsər uyğunluğu
ƏsərMüəllif
«İki bala»Bayram Həsənov
«Qaranquş»Əliağa Kürçaylı
«Şəhərdən gələn ovçu»İlyas Əfəndiyev
«Yaşıl işıq»Hüseyn Arif
Əsərlərin ədəbi növü (janrı)
ƏsərJanr
«Qaranquş»Şeir
«Yaşıl işıq»Şeir
«Şəhərdən gələn ovçu»Hekayə (nəsr)
✎«Şəhərdən gələn ovçu» hekayəsinin təbiət mövzusunun açılışı
  1. 1Müəllif və janr: Hekayənin müəllifi İlyas Əfəndiyevdir (1914–1996); əsər şeir deyil, nəsr — hekayədir.
  2. 2Obraz: Adındakı «şəhərdən gələn» ifadəsi obrazlı olaraq təbiətdən uzaq düşmüş, ona düşüncəsiz yanaşan insanı vurğulayır.
  3. 3İdeya: Müəllif təbiətə və canlılara laqeyd, düşüncəsiz münasibəti tənqid edir, oxucunu təbiətə qayğıya səsləyir.
✎Müəllif–əsər uyğunluğunu yoxlamaq
  1. 1Cütlüyü oxu: Verilən nümunə: «Hüseyn Arif — «İki bala»».
  2. 2Mənbə ilə tutuşdur: Mənbəyə görə «İki bala»nın müəllifi Bayram Həsənovdur, Hüseyn Arif isə «Yaşıl işıq»ın müəllifidir.
  3. 3Nəticə: Cütlük səhvdir; düzgün uyğunluq «Bayram Həsənov — «İki bala»» və «Hüseyn Arif — «Yaşıl işıq»»dır.
🚫Tez-tez səhv

«İki bala» ilə «Qaranquş»u eyni müəllifə aid etmə: «İki bala» Bayram Həsənovun, «Qaranquş» isə Əliağa Kürçaylınındır.

🚫Tez-tez səhv

«Yaşıl işıq»ı İlyas Əfəndiyevə bağlama: «Yaşıl işıq»ın müəllifi Hüseyn Arifdir; İlyas Əfəndiyev «Şəhərdən gələn ovçu» hekayəsinin müəllifidir.

⚠️Diqqət

«Qaranquş» və «Yaşıl işıq» hekayə deyil, şeirdir; yalnız «Şəhərdən gələn ovçu» nəsr — hekayədir.

💡Qeyd

Müəllif–əsər sualında həm müəllifi, həm də janrı yoxla: məsələn «Bayram Həsənov — «Yaşıl işıq» — şeir» janrca düz görünsə də müəllifi səhvdir, çünki «Yaşıl işıq» Hüseyn Arifindir.

Qaydalar

  1. 1«İki bala» əsərinin müəllifi Bayram Həsənovdur; mövzu — insanla təbiətin bağlılığı, canlılara mərhəmət.
  2. 2«Qaranquş» Əliağa Kürçaylının şeiridir (nəsr deyil, şeir); quşa və təbiətə məhəbbəti tərənnüm edir.
  3. 3«Şəhərdən gələn ovçu» İlyas Əfəndiyevin (1914–1996) hekayəsidir; təbiətə laqeyd münasibəti tənqid edir.
  4. 4«Yaşıl işıq» Hüseyn Arifin şeiridir; yaşıllığa, təbiətin oyanışına sevgini və onu qorumaq çağırışını ifadə edir.
  5. 5Bütün bu əsərləri birləşdirən ümumi ideya təbiət sevgisi və təbiətə qayğıdır.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq