lit7-1.4· Fəsil 1: Şifahi xalq ədəbiyyatından seçmələr· ~13 dəq

Arıların qəzəbi (nağıl)

Xalq nağılı, arıların həmrəylik mübarizəsi.

Bu mövzuda VII sinif şagirdləri 'Arıların qəzəbi' adlı xalq nağılını təhlil edirlər. Nağıl meşədə baş verir: dəcəl fil xortumu ilə ağacı silkələyir və arıların yuvasını dağıdır. Arılar ondan dayanmasını xahiş edir, lakin fil onları ələ salaraq imtina edir. Arılar böyükləri ilə məsləhətləşib son xəbərdarlıq edir, fil yenə qulaq asmır. Bunun üzərinə bütün arılar birləşərək filə hücum edir, sancıb onu qaçmağa məcbur edir; fil taqətdən düşüb yıxılır. Nağılın əsas ideyası: gücünə güvənib zəifə zülm edən məğlub olar; zəiflər birlikdə böyük qüvvətə çevrilər. Personajlar: fil (təkbaşına güc simvolu) və arılar (kollektiv obraz). Şagirdlər janrın xüsusiyyətlərini (fantastik elementlər, əxlaqi dərs) ayırmağı, əsas ideyanı müəyyən etməyi, personajların əlaqəsini izləməyi öyrənirlər.

📌Nümunə

Məsələn: nağılda filin təkəbbürlü davranışından sonra başına gələnlər şagirdə öz gücünə arxalanmağın pis nəticələrini göstərir.

Əsas terminlər

Nağıl — Fantastik və uydurma hadisələrin təsvir olunduğu, adətən əxlaqi dərslə bitən şifahi xalq ədəbiyyatı janrı.
Heyvanlar haqqında nağıl — Baş qəhrəmanları insan kimi düşünüb danışan heyvanlar olan, onların hərəkətləri vasitəsilə əxlaqi dərs verən nağıl növü.
Obraz — Əsərdə müəyyən xarakter və keyfiyyətləri təcəssüm etdirən personaj; bu nağılda fil və arılar belə obrazlardır.
Kollektiv obraz — Tək bir fərd yox, birlikdə hərəkət edən qrupun ümumi obraz kimi təqdim olunması.
İdeya — Əsərin oxucuya çatdırmaq istədiyi əsas fikir; bu nağılda zəiflərin birləşərək zülmkara qalib gəlməsidir.
Əksləndirmə (kontrast) — İki fərqli xarakter, hal və ya davranışın bir-birinə qarşı qoyularaq təsvir olunması.
Əsər kartı
MüəllifƏsərJanrƏsas mövzu
Xalq əsəri (anonim)Arıların qəzəbiNağılZəiflərin birləşərək zülmkara qarşı qələbəsi

Nağılın əsas göstəriciləri.

Obrazlar
ObrazSəciyyəsi
FilTəkəbbürlü, dəcəl; gücünə güvənərək zəifə əziyyət verir
ArılarBirləşən, kollektiv qərar verən, haqsızlığa qarşı mübarizə aparan obraz

Nağılın iki əsas obrazının qarşılaşdırılması.

✎İdeya təhlili: birliyin gücü
  1. 1Başlanğıc: Fil ağacı silkələyərək arıların yuvasını dağıdır, arılar isə dayanmasını xahiş edir.
  2. 2Gərginliyin artması: Fil xahişi rədd edir, arılar böyükləri ilə məsləhətləşib son xəbərdarlıq edir, fil yenə qulaq asmır.
  3. 3Kulminasiya: Arılar birləşərək filə hücum edir və onu taqətdən salırlar.
  4. 4Nəticə: Nağıl göstərir ki, fiziki güc təkbaşına həmişə qalib gəlmir; zəiflər birləşəndə böyük qüvvəyə çevrilirlər.
💡Qeyd

Nağılda hadisələrin ardıcıllığını dəqiq izləyin: əvvəlcə silkələmə, sonra xahiş, sonra imtina, sonra məsləhətləşmə və yalnız bundan sonra hücum.

🚫Tez-tez səhv

Şagirdlər tez-tez xahiş və imtina hadisələrinin sırasını qarışdırırlar — arılar əvvəlcə xahiş edir, fil bundan SONRA imtina edir, əksinə deyil.

🚫Tez-tez səhv

Filin taqətdən düşüb yıxılmasını onun ölümü kimi başa düşmək səhvdir; nağılda filin ölümündən söhbət getmir.

Qaydalar

  1. 1Nağılın süjetini düzgün xronologiya ilə izah edin.
  2. 2Personajların rolunu ayırd edin: fil – zalım güc, arılar – əziyyət çəkən, lakin birləşən kollektiv obraz.
  3. 3Nağılın janr xüsusiyyətlərini (heyvanlar haqqında nağıl, əxlaqi dərs) göstərin.
  4. 4Əsas ideyanı tapın: zəifliyin yox, birliyin gücü.
  5. 5Dil və ifadə vasitələrinə (təkrarlar, dialoqlar) diqqət yetirin.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq