Zərf
Zərfin məna növləri və yazılışı.
Zərf hərəkətin və ya əlamətin tərzini, yerini, zamanını, kəmiyyətini, səbəbini və məqsədini bildirən əsas nitq hissəsidir. Zərf əsasən feili izah edir və «necə?», «nə vaxt?», «harada?», «nə qədər?», «nə üçün?» suallarına cavab verir; məsələn, «Uşaq sürətlə qaçdı» cümləsində «sürətlə» sözü qaçmaq hərəkətinin tərzini bildirir. Zərfin beş əsas məna növü var: tərz zərfləri (necə? — yavaş, tez, gözəl, birlikdə), zaman zərfləri (nə vaxt? — bu gün, dünən, sabah, indi), yer zərfləri (harada? — irəli, geri, yuxarı, aşağı), kəmiyyət zərfləri (nə qədər? — çox, az, bir qədər, tamamilə) və səbəb-məqsəd zərfləri (nə üçün? — qəsdən, məcburən, bilərəkdən). Zərflə sifəti qarışdırmamaq lazımdır: sifət ismi izah edir və «necə əşya?» sualına cavab verir (gözəl bağ), zərf isə feili izah edir və «necə?» sualına cavab verir (gözəl oxudu). Bəzi yer zərfləri ayrı, bəziləri isə bitişik yazılır; «bu gün», «o tay» kimi sözlər ayrı, «yuxarı», «aşağı», «irəli», «geri» kimi sözlər bitişik yazılır. Beləliklə, zərf hərəkətin əlamətini bildirərək cümləni dəqiqləşdirir və zənginləşdirir.
Əsas terminlər
| Zərfin növü | Sualı | Nümunə |
|---|---|---|
| Tərz zərfi | necə? | yavaş, tez, gözəl, birlikdə |
| Zaman zərfi | nə vaxt? | bu gün, dünən, sabah, indi |
| Yer zərfi | harada? | irəli, geri, yuxarı, aşağı |
| Kəmiyyət zərfi | nə qədər? | çox, az, bir qədər, tamamilə |
| Səbəb-məqsəd zərfi | nə üçün? | qəsdən, məcburən, bilərəkdən |
| Nitq hissəsi | Nəyi izah edir | Sualı |
|---|---|---|
| Sifət | ismi izah edir | necə əşya? (gözəl bağ) |
| Zərf | feili izah edir | necə? (gözəl oxudu) |
- 1Zaman zərfi: «Sabah» sözü «nə vaxt?» sualına cavab verir, hərəkətin zamanını bildirir.
- 2Kəmiyyət zərfi: «Çox» sözü «nə qədər?» sualına cavab verir, miqdarı bildirir.
- 3Zaman zərfi: «Erkən» sözü «nə vaxt?» sualına cavab verir, hərəkətin zamanını bildirir.
- 1Feil: «Etmədi» feildir; onu izah edən sözü axtarırıq.
- 2Səbəb-məqsəd zərfi: «Qəsdən» sözü «nə üçün?» sualına cavab verir, məqsəd bildirir, ona görə səbəb-məqsəd zərfidir.
Zərflə sifəti qarışdırma: sifət ismi izah edir və «necə əşya?» sualına cavab verir («gözəl bağ»), zərf isə feili izah edir və «necə?» sualına cavab verir («gözəl oxudu»). «O, yaxşı bir insandır» cümləsində «yaxşı» ismi izah etdiyi üçün sifətdir, «Mahnını yaxşı oxudu» cümləsində isə feili izah etdiyi üçün zərfdir.
«Qəsdən», «məcburən», «bilərəkdən» sözlərini tərz zərfi sanma: bunlar «nə üçün?» sualına cavab verib məqsəd bildirir, ona görə səbəb-məqsəd zərfləridir, «necə?» sualına cavab verən tərz zərfləri deyil.
«İrəli», «geri», «yuxarı», «aşağı» sözləri istiqamət bildirib «harada?» sualına cavab verir, ona görə yer zərfləridir — bunları zaman zərfi ilə qarışdırma. Zaman zərfi «nə vaxt?» sualına cavab verir (dünən, sabah).
Cümlədə hər yerlik halda işlənən isim yer zərfi deyil: «Dünən uşaqlar bağçada şən oynayırdı» cümləsində «bağçada» yerlik halda isimdir, zərf isə «dünən» və «şən» sözləridir.
Yazılışa fikir ver: «yuxarı», «aşağı», «irəli», «geri» kimi yer zərfləri bitişik yazılır, «bu gün», «o tay», «o yan» kimi söz birləşmələri isə ayrı yazılır.
Qaydalar
- 1Zərf hərəkətin və ya əlamətin tərzini, zamanını, yerini, kəmiyyətini, səbəb-məqsədini bildirir və əsasən feili izah edir.
- 2Zərfin beş məna növü var: tərz (necə?), zaman (nə vaxt?), yer (harada?), kəmiyyət (nə qədər?), səbəb-məqsəd (nə üçün?).
- 3Zərf feili izah edir və «necə?» sualına cavab verir; sifət isə ismi izah edir və «necə əşya?» sualına cavab verir.
- 4Yer zərflərinin bəziləri bitişik yazılır: irəli, geri, yuxarı, aşağı, içəri, bayır.
- 5«Bu gün», «o tay», «o yan» kimi söz birləşmələri ayrı yazılır.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir