Modal sözlər
Danışanın münasibətini bildirən sözlər.
Modal sözlər danışanın söylədiyi fikrə öz münasibətini bildirən köməkçi nitq hissəsidir. Bu sözlər cümlə üzvü olmur və adətən vergüllə ayrılır, məsələn: əlbəttə, şübhəsiz, yəqin, bəlkə, gərək, deməli, məncə, görünür, heyif ki, təəssüf ki. Modal sözlərin bir neçə məna növü vardır: yəqinlik (əlbəttə, şübhəsiz, doğrudan da), ehtimal (bəlkə, yəqin, gərək, görünür), nəticə-ümumiləşdirmə (deməli, beləliklə, demək) və fikrin mənbəyini bildirmə (məncə, məncə deyilənə görə, fikrimcə). Yəqinlik bildirən modal sözlər danışanın fikrin doğruluğuna tam inandığını göstərir, ehtimal bildirənlər isə şübhə və güman çaları yaradır. Nəticə bildirən modal sözlər əvvəlki fikirdən çıxan qənaəti, mənbə bildirənlər isə fikrin kimə aid olduğunu ifadə edir.
Məsələn, «Əlbəttə, sən haqlısan» cümləsində «əlbəttə» yəqinlik, «Bəlkə, sabah yağış yağar» cümləsində «bəlkə» ehtimal bildirir. Modal sözləri digər nitq hissələrindən fərqləndirmək üçün onların cümlə üzvü olmadığını və danışanın münasibətini bildirdiyini yadda saxlamaq lazımdır.
Əsas terminlər
| Məna növü | Nümunə sözlər |
|---|---|
| Yəqinlik | əlbəttə, şübhəsiz, doğrudan da, sözsüz |
| Ehtimal | bəlkə, yəqin, gərək, görünür, ola bilsin |
| Nəticə-ümumiləşdirmə | deməli, beləliklə, demək |
| Mənbə | məncə, fikrimcə, deyilənə görə |
| Təəssüf çaları | heyif ki, təəssüf ki |
| Söz | Modal söz kimi | Cümlə üzvü kimi |
|---|---|---|
| yəqin | «Yəqin, o, dərsə gəlməyəcək» — modal söz | «Bu nəticə yəqindir» — sifət (xəbər) |
| demək | «Demək, sən bu fikirdə deyilsən» — modal söz | «Bunu demək çətindir» — məsdər |
| düz | münasibət bildirmir | «O, məsələni düz həll etdi» — tərz zərfi |
- 1Modal sözü seç: Cümlədə danışanın münasibətini bildirən, vergüllə ayrılmış söz «görünür»dür.
- 2Çaları müəyyən et: «Görünür» tam inam deyil, güman və şübhə çaları yaradır.
- 3Nəticə: Deməli, «görünür» ehtimal bildirən modal sözdür.
- 1Modal sözü seç: Vergüllə ayrılan, cümlə üzvü olmayan söz «doğrudan da»dır.
- 2Çaları yoxla: Bu söz şübhə yox, fikrin doğruluğuna tam inam (təsdiq) ifadə edir.
- 3Nəticə: Deməli, «doğrudan da» yəqinlik bildirən modal sözdür.
«Bəlkə», «yəqin», «görünür» kimi sözləri yəqinlik növünə yazmayın — bunlar şübhə-güman çaları yaratdığı üçün ehtimal bildirir; yəqinlik isə «əlbəttə», «şübhəsiz», «sözsüz»dür.
Eyni söz həmişə modal söz olmur: «Yəqin, o gəlməyəcək» cümləsində «yəqin» modal söz, «Bu nəticə yəqindir» cümləsində isə sifət (cümlə üzvü) olur. Vergüllə ayrılıb münasibət bildirirsə modal sözdür.
Modal sözü bağlayıcı ilə qarışdırmayın: modal söz danışanın münasibətini bildirir, bağlayıcı isə söz və cümlələri bağlayır. «Lakin» bağlayıcıdır, modal söz sayılmır.
«Deməli», «beləliklə» nəticə-ümumiləşdirmə bildirir; bunları ehtimal və ya təəssüf növü ilə qarışdırmayın. Təəssüf çaları yalnız «heyif ki», «təəssüf ki» sözlərinə xasdır.
Qaydalar
- 1Modal sözlər danışanın fikrə münasibətini bildirir və cümlə üzvü olmur, adətən vergüllə ayrılır.
- 2Yəqinlik bildirənlər: əlbəttə, şübhəsiz, doğrudan da, sözsüz.
- 3Ehtimal bildirənlər: bəlkə, yəqin, gərək, görünür, ola bilsin.
- 4Nəticə-ümumiləşdirmə bildirənlər: deməli, beləliklə, demək.
- 5Fikrin mənbəyini bildirənlər: məncə, fikrimcə, deyilənə görə; təəssüf-heyif çaları: heyif ki, təəssüf ki.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir