Təsriflənməyən feillər
Məsdər, feili sifət, feili bağlama.
Şəxsə və kəmiyyətə görə dəyişməyən, yəni təsriflənməyən feillərə təsriflənməyən feillər deyilir; onların üç növü var: məsdər, feili sifət və feili bağlama. Məsdər feilin adını bildirir və -maq, -mək şəkilçiləri ilə düzəlir (oxumaq, gəlmək, yazmaq); o, həm feilə, həm də ismə bənzəyir, çünki sual verə bilirik «nə etmək?». Feili sifət feildən düzəlir, lakin ismi izah edərək sifət kimi işlənir; şəkilçiləri -an, -ən (gələn yol), -mış, -miş (solmuş gül), -acaq, -əcək (görüləcək iş), -dığı, -diyi olur — diqqət: feili sifət ismə bənzəsə də, feildən əmələ gəldiyi üçün hərəkət və zaman bildirir. Feili bağlama isə bir hərəkəti başqa hərəkətə bağlayır və zərf kimi işlənir; şəkilçiləri -ıb, -ib, -ub, -üb (gəlib oturdu), -araq, -ərək (gülərək danışdı), -anda, -əndə (yağış yağanda), -dıqda, -dikdə olur. Beləliklə, məsdər feilin adıdır, feili sifət əşyanı feildən doğan əlamətlə bildirir, feili bağlama isə iki hərəkəti əlaqələndirir.
Məsələn, «oxumaq» məsdər, «oxuyan şagird» feili sifət, «oxuyaraq gülümsədi» feili bağlamadır.
Əsas terminlər
| Forma | Şəkilçi | Nümunə |
|---|---|---|
| Məsdər | «-maq», «-mək» | oxumaq, gəlmək |
| Feili sifət | «-an», «-ən», «-mış», «-miş», «-acaq», «-əcək», «-dığı», «-diyi» | gələn yol, solmuş gül, görüləcək iş |
| Feili bağlama | «-ıb», «-ib», «-ub», «-üb», «-araq», «-ərək», «-anda», «-əndə», «-dıqda», «-dikdə» | gəlib oturdu, gülərək danışdı, yağış yağanda |
| Növ | Nəyə bənzəyir | Vəzifəsi |
|---|---|---|
| Məsdər | İsmə (feilin adı) | Feilin adını bildirir, «nə etmək?» sualına cavab verir |
| Feili sifət | Sifətə (isim) | Ismi izah edib əşyanın feildən doğan əlamətini bildirir |
| Feili bağlama | Zərfə | Bir hərəkəti başqa hərəkətə bağlayır |
- 1Sözü ayır: Təsriflənməyən feil «oxuyan» sözüdür; o, «şagird» ismini izah edir.
- 2Şəkilçini tap: Söz «-an» şəkilçisi ilə düzəlib; «-an», «-ən» feili sifət şəkilçiləridir.
- 3Nəticə: «Oxuyan» ismi izah edib əşyanın əlamətini bildirdiyi üçün feili sifətdir.
- 1Sözü ayır: Təsriflənməyən feil «gülərək» sözüdür; o, «danışdı» hərəkətinə bağlanır.
- 2Şəkilçini tap: Söz «-ərək» şəkilçisi ilə düzəlib; «-araq», «-ərək» feili bağlama şəkilçiləridir.
- 3Nəticə: «Gülərək» bir hərəkəti başqa hərəkətə bağladığı üçün feili bağlamadır, məsdər (gülmək) deyil.
Məsdəri yalnız «-maq», «-mək» şəkilçiləri ilə tanı: «oxumaq», «gəlmək» məsdərdir, «oxuyan» və «oxuyaraq» isə deyil.
Feili sifəti adi sifətlə qarışdırma: feili sifət feildən düzəlir və hərəkət, zaman bildirir (gələn, solmuş), adi sifət isə feildən düzəlmir.
Feili sifət ismə bənzəyər (ismi izah edir), feili bağlama zərfə bənzəyər (hərəkəti hərəkətə bağlayır); «gələn yol» feili sifət, «gülərək danışdı» feili bağlamadır.
Məsdər həm feilə, həm ismə bənzəyir: hal şəkilçisi qəbul edə bilir (oxumağı, oxumaqdan), amma yenə də «-maq», «-mək» şəkilçili məsdər olaraq qalır.
Qaydalar
- 1Təsriflənməyən feillər şəxsə və kəmiyyətə görə dəyişmir; üç növü var: məsdər, feili sifət, feili bağlama.
- 2Məsdər -maq, -mək şəkilçiləri ilə düzəlir və feilin adını bildirir (yazmaq, gəlmək).
- 3Feili sifət -an/-ən, -mış/-miş, -acaq/-əcək, -dığı/-diyi şəkilçiləri ilə düzəlir, feildən düzəlsə də ismi izah edib sifət kimi işlənir.
- 4Feili bağlama -ıb/-ib/-ub/-üb, -araq/-ərək, -anda/-əndə, -dıqda/-dikdə şəkilçiləri ilə düzəlir və bir hərəkəti başqa hərəkətə bağlayır.
- 5Feili sifət ismə (sifətə) bənzəyir, feili bağlama isə zərfə bənzəyir, amma hər ikisi feildən düzəlir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir