phys6-4.2· IV Bölmə: Qarşılıqlı təsirlər və hərəkət· ~13 dəq

Qravitasiya qarşılıqlı təsiri — Günəş sistemi

Cazibə qüvvəsi, planetlər, Günəş sisteminin ümumi quruluşu.

QRAVİTASİYA (cazibə) qarşılıqlı təsiri — bütün kütləli cisimlər arasında məsafədən asılı olaraq mövcud olan ÜMUMDÜNYA cazibə hadisəsidir. Toxunma OLMADAN baş verən təsirdir. Kütləsi böyük olan cisim daha güclü cazibə qüvvəsi yaradır. YERİN CAZİBƏ QÜVVƏSİ (ağırlıq qüvvəsi) bütün cisimləri özünə tərəf çəkir — əşyaların yerə düşməsinin səbəbidir. GÜNƏŞ SİSTEMİ — Günəşin cazibə qüvvəsinin təsiri ilə onun ətrafında fırlanan 8 planetdən (Merkuri, Venera, Yer, Mars, Yupiter, Saturn, Uran, Neptun) və onların peyklərindən ibarətdir. Planetlər Günəş ətrafında MƏHZ QRAVİTASİYA qüvvəsinin təsiri ilə fırlanır. Ay Yerin peykidir — Yerin cazibə qüvvəsi ilə orbitdə saxlanır. Qravitasiya qüvvəsi məsafə artdıqca AZALIR. Günəş nəhəng kütləyə malik olduğu üçün bütün Günəş sistemini öz cazibə qüvvəsi ilə bir yerdə saxlayır.

Qrafiklər

Günəş sistemi: Günəş və Merkuridən Neptuna qədər sıra ilə düzülmüş səkkiz planet
Günəş sistemi: Günəş və Merkuridən Neptuna qədər sıra ilə düzülmüş səkkiz planet

Əsas terminlər

Qravitasiya (cazibə) — Bütün kütləli cisimlər arasında məsafədən asılı olaraq mövcud olan ümumdünya cazibə hadisəsi; toxunma olmadan baş verən təmassız qarşılıqlı təsirdir.
Ağırlıq qüvvəsi — Yerin cazibə qüvvəsi — bütün cisimləri Yerin mərkəzinə doğru çəkir, əşyaların yerə düşməsinin səbəbidir.
Günəş sistemi — Günəşin cazibə qüvvəsinin təsiri ilə onun ətrafında fırlanan 8 planetdən və onların peyklərindən ibarət sistemdir.
Planet — Günəş ətrafında qravitasiya qüvvəsinin təsiri ilə fırlanan böyük göy cismi. Günəş sistemində 8 planet var.
Peyk — Planetin cazibə qüvvəsi ilə onun orbitində saxlanılan göy cismi. Məsələn, Ay Yerin təbii peykidir.
Təmassız təsir — Cisimlərin bir-birinə toxunmadan, məsafədən asılı olaraq qarşılıqlı təsir göstərməsi. Qravitasiya təmassız təsir növüdür.
Günəş sisteminin planetləri (Günəşdən uzaqlaşma sırası ilə)
PlanetGünəşə yaxınlıq sırası
Merkuri1-ci (ən yaxın)
Venera2-ci
Yer3-cü
Mars4-cü
Yupiter5-ci
Saturn6-cı
Uran7-ci
Neptun8-ci (ən uzaq)

Günəş sistemində 8 planet var. Günəşdən uzaqlaşdıqca qravitasiya qüvvəsi azalır.

✎Nə üçün Günəş bütün sistemi saxlayır, Yer isə yalnız Ayı?
  1. 1Verilənlər: Günəş nəhəng kütləyə malikdir. Yerin kütləsi Günəşdən dəfələrlə kiçikdir. Ay Yerin təbii peykidir.
  2. 2Səbəb: Kütləsi böyük olan cisim daha güclü cazibə qüvvəsi yaradır. Günəş ən böyük kütləyə malik olduğu üçün ən güclü cazibə qüvvəsini yaradır.
  3. 3Nəticə: Günəş öz güclü cazibəsi ilə bütün 8 planeti orbitdə saxlayır. Yerin cazibə qüvvəsi isə daha zəif olduğu üçün yalnız Ay kimi yaxın peykləri orbitdə saxlaya bilir.
  4. 4Əlavə qeyd: Məsafə artdıqca qravitasiya qüvvəsi azalır — buna görə də Günəşdən ən uzaq planet olan Neptuna Günəşin cazibə qüvvəsi daha zəif təsir edir.
🚫Tez-tez səhv

SƏHV: "Cazibə qüvvəsi yalnız cisimlər bir-birinə toxunduqda yaranır." — YANLIŞDIR! Qravitasiya TOXUNMA OLMADAN baş verən təmassız təsirdir. Cisimlər arasında məsafə olsa belə cazibə qüvvəsi mövcuddur.

💡Qeyd

Planetlərin Günəşə yaxınlıq sırasını yadda saxlamaq üçün: Merkuri ən yaxın, Neptun ən uzaqdır. Sıranı "M-V-Y-M-Y-S-U-N" şəklində qısaldıb təkrar etmək yadda saxlamağa kömək edir.

Qaydalar

  1. 1Qravitasiya (cazibə) qarşılıqlı təsiri TOXUNMA OLMADAN baş verən, təmassız təsirdir.
  2. 2Kütləsi böyük olan cisim daha güclü cazibə qüvvəsi yaradır.
  3. 3Yerin cazibə qüvvəsi (ağırlıq qüvvəsi) bütün cisimləri özünə tərəf çəkir — əşyaların yerə düşməsinin səbəbidir.
  4. 4Günəş sistemində 8 planet var: Merkuri, Venera, Yer, Mars, Yupiter, Saturn, Uran, Neptun.
  5. 5Planetlər Günəş ətrafında məhz QRAVİTASİYA (cazibə) qüvvəsinin təsiri ilə fırlanır.
  6. 6Ay Yerin təbii peykidir — Yerin cazibə qüvvəsi ilə orbitdə saxlanır.
  7. 7Qravitasiya qüvvəsi məsafə artdıqca AZALIR. Günəşdən uzaq planetlərə onun cazibə qüvvəsi daha zəif təsir edir.
  8. 8Günəş nəhəng kütləyə malik olduğu üçün çox güclü cazibə sahəsi yaradır — bütün Günəş sistemi bu səbəbdən dağılmır.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq