Materiya: maddə və fiziki sahə
Materiyanın iki forması: maddə (kütləli) və sahə (kütləsiz).
MATERİYA — bizdən asılı olmayaraq ətraf mühitdə mövcud olan obyektiv gerçəklikdir. Materiya iki formada mövcuddur: maddə və fiziki sahə. MADDƏ — kütləsi və həcmi olan, atom və molekullardan təşkil olunmuş materiya formasıdır. Ətrafımızdakı bütün fiziki cisimlər — stol, kitab, su, hava, dəmir — maddədən ibarətdir. Maddəni görə, tuta, ölçə bilərik.
Məsələn, su maddedir — kütləsi var, müəyyən həcm tutur, molekullardan ibarətdir. FİZİKİ SAHƏ — kütləsi olmayan, duyğu orqanlarımızla birbaşa hiss edə bilmədiyimiz, lakin təsiri ilə mövcudluğunu bildiyimiz materiya formasıdır. Fiziki sahə növləri: qravitasiya sahəsi (Yerin cazibə sahəsi — əşyaları yerə çəkir), elektrik sahəsi (yüklü cisimlər ətrafında), maqnit sahəsi (maqnitlər ətrafında). Məsələn, maqnitin ətrafındakı maqnit sahəsini biz görə bilmirik, amma dəmir qırıntıları maqnit sahəsinin təsirindən müəyyən formada düzülür — bu, maqnit sahəsinin real mövcud olduğunu sübut edir. Maddə ilə sahənin əsas fərqi: maddənin kütləsi var, sahənin yoxdur; maddəni görmək, tutmaq mümkündür, sahəni isə yalnız təsiri ilə hiss etmək olar; maddə atom və molekullardan ibarətdir, sahə isə molekulyar quruluşa malik deyil. VACİB QEYD: materiya ilə maddə eyni şey deyil! Materiya ümumi anlayışdır, maddə isə materiyanın yalnız bir formasıdır. Sahə də materiyadır — yəni sahə də real olaraq mövcuddur. Şagirdlərin ən çox buraxdığı səhvlər: materiya ilə maddəni eyniləşdirmək (maddə materiyanın yalnız bir növüdür); fiziki sahənin real olmadığını düşünmək (sahə təsiri ilə sübut olunan real materiya formasıdır); elə bilmək ki, yalnız bərk və mayelər maddedir (qazlar da maddedir!).
Əsas terminlər
| Xüsusiyyət | Maddə | Fiziki sahə |
|---|---|---|
| Kütlə | Var | Yoxdur |
| Hiss etmə | Görmək, tutmaq mümkündür | Yalnız təsiri ilə hiss olunur |
| Quruluş | Atom və molekullardan ibarətdir | Molekulyar quruluşa malik deyil |
| Nümunələr | Su, dəmir, hava, stol, kitab | Qravitasiya, elektrik, maqnit sahəsi |
Maddə ilə fiziki sahə arasındakı əsas fərqlər
- 1Addım 1: Bir maqnit götür.
- 2Addım 2: Maqnitin ətrafına dəmir qırıntıları səp.
- 3Addım 3: Dəmir qırıntılarının maqnit ətrafında müəyyən xətlər boyu düzüldüyünü müşahidə et.
- 4Nəticə: Maqnit sahəsini biz görə bilmirik, amma dəmir qırıntılarının düzülüşü onun real mövcud olduğunu sübut edir. Bu, fiziki sahənin materiya forması olduğunu göstərir.
Materiya ilə maddəni eyniləşdirmək səhvdir. Maddə materiyanın yalnız bir formasıdır; fiziki sahə də materiyadır.
Elə bilmək ki, yalnız bərk və mayelər maddedir — bu yanlışdır. Qazlar da maddedir: onların da kütləsi var, müəyyən həcm tutur, atom və molekullardan ibarətdir.
Qaydalar
- 1Materiya — bizdən asılı olmayaraq mövcud olan obyektiv gerçəklikdir; iki formada olur: maddə və fiziki sahə.
- 2Maddə — kütləsi və həcmi olan, atom və molekullardan təşkil olunmuş materiya formasıdır.
- 3Fiziki sahə (qravitasiya, elektrik, maqnit) — kütləsi olmayan, lakin təsiri ilə mövcudluğunu bildiyimiz materiya formasıdır.
- 4Maddə ilə sahənin əsas fərqi: maddənin kütləsi var, sahənin yoxdur; maddə atom/molekullardan ibarətdir, sahə deyil.
- 5Materiya anlayışı maddədən genişdir — maddə materiyanın yalnız bir növüdür; sahə də materiyadır.
- 6Qazlar da maddedir — onların da kütləsi var, müəyyən həcm tutur, atom/molekullardan ibarətdir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir