Eyvaz Zeynallı. TƏNHA NAR AĞACI
Eyvaz Zeynallının Qarabağ müharibəsi haqqında hekayəsi — İlqarın doğma kəndinə qayıdışı və tənha nar ağacının taleyi.
Bu mövzuda Eyvaz Zeynallının (1950) «Tənha nar ağacı» hekayəsi öyrənilir; əsər Qarabağ müharibəsi mövzusunda yazılmış nəsr mətnidir və dərslikdə üç dərsə (I-III DƏRS) bölünərək ixtisarsız verilir. Hekayədən əvvəl müəllifin öz sözləri epiqraf kimi yerləşdirilib: Qarabağ mövzusunun yaradıcılığının ana xəttini təşkil etdiyini bildirir. Baş qəhrəman gənc universitet müəllimi İlqar Əhmədlidir; doğma yerlərin xəyalı onu narahat edir və o, hərbi komissarlığa müraciət edərək Füzuli bölgəsində cəbhəyə yollanır, taqım komandiri kimi xidmət edir. Qərargahda polkovnik Nağıyevlə söhbətində İlqar 1993-cü il hadisələrini xatırlayır: kənd iki il atəşə tutulub, atası Mürsəl müəllim döyüşdə həlak olub, ailə isə avqustun 23-də qaçqın həyatına başlayıb. Sentyabr ayında ordumuz Araz çayı boyunca hücuma keçir, İlqarın taqımı isə doğma Mahmudlu kəndinə ilk daxil olan hissə olur. Kənd xarabazara çevrilsə də, quyunun yanında İlqarın uşaqkən əkdiyi tək nar ağacı sağ qalır; bu görüntü İlqarı dərindən kövrəldir və hərbi müxbirin çəkdiyi şəkil dünyaya yayılır. Hekayənin ideyası vətənin qorunması və Qarabağın azadlığı mövzusu ətrafında formalaşır, dərslik bunu şagirdin özünün əsaslandırmasını tələb edir. Dərs həm də «bədii sual» anlayışını öyrədir: müəllif cavab gözləmədən, hadisənin emosional təsirini artırmaq üçün sual formasından istifadə edir.
Məsələn: «İlqar doğma kəndlərini tanıya bilmədi: hər tərəf xarabazara» çevrilmişdi, ancaq quyunun yanındakı tək nar ağacı sağ qalmışdı.
Əsas terminlər
| Müəllif | Əsər | Janr | Əsas mövzu |
|---|---|---|---|
| Eyvaz Zeynallı (1950) | Tənha nar ağacı | Hekayə | Qarabağ müharibəsi, yurd sevgisi |
Hekayənin əsas göstəriciləri.
| Personaj | Rolu |
|---|---|
| İlqar Əhmədli | Baş qəhrəman; əvvəllər universitet müəllimi, sonra leytenant və taqım komandiri |
| Mürsəl müəllim | İlqarın atası; kənd ziyalısı, 1993-cü ildə döyüşdə həlak olur |
| Səlminaz xanım | İlqarın anası |
| Polkovnik Nağıyev | Qərargah rəisi |
Hekayənin əsas personajları və rolları.
- 11. Cümlənin formasına bax: Sual işarəsi ilə bitən cümlənin adi dialoq sualı, yoxsa emosional ifadə olduğunu müəyyənləşdirin.
- 22. Cavab gözlənilib-gözlənilmədiyini yoxla: Əgər sual mətndə cavablandırılmırsa və güclü hiss ifadə edirsə, bu bədii sualdır.
- 33. Nümunə tap: İlqarın döyüş ərəfəsində öz-özünə verdiyi suallar buna misaldır — o, cavab gözləmədən öz iztirabını ifadə edir.
Bəzi şagirdlər baş qəhrəman İlqar Əhmədlini atası Mürsəl müəllimlə qarışdırır. Atası döyüşdə həlak olur, İlqar isə sağ qalıb hərbçi kimi kəndini azad edir.
Tənha nar ağacı sadə təbiət təsviri deyil — xarabazara çevrilmiş kəndin keçmişinin və varlığının rəmzidir.
1993-cü ildə kənd işğal olunur və atası həlak olur, İlqar bundan sonra hərbçi olur, illər sonra isə (sentyabr ayında) Mahmudlu azad edilir — bu ardıcıllığı qarışdırmaq olmaz.
Qaydalar
- 1Əsərin müəllifi Eyvaz Zeynallıdır (1950); hekayə Qarabağ müharibəsi mövzusundadır.
- 2Hekayə üç dərsə (I-III DƏRS) bölünərək dərslikdə ixtisarsız tam mətn kimi verilir.
- 3Baş qəhrəman İlqar Əhmədlidir — əvvəllər universitet müəllimi, sonra leytenant və taqım komandiri.
- 4Atası Mürsəl müəllim 1993-cü ildə kənd işğal olunarkən döyüşdə həlak olur, ailə qaçqın həyatına başlayır.
- 5Sentyabr ayında ordumuz Mahmudlu kəndini azad edir; xarabalıqda yalnız tənha nar ağacı sağ qalır.
- 6Bədii sual — müəllifin cavab gözləmədən, hadisənin emosional təsirini artırmaq üçün işlətdiyi sual formasıdır.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir