İvan Krılov — «Ağac»
Təmsil; tələskənliyin və böyüklərin himayəsinə xor baxmağın nəticəsi.
İvan Krılov (1769–1844) rus ədəbiyyatının ən məşhur təmsilçisidir (basnəçisidir). Onun «Ağac» təmsili kiçik həcminə baxmayaraq dərin ibrət dərsi daşıyır. Təmsil — alleqorik janrdır: real varlıqlar (bitkilər, heyvanlar, əşyalar) insan keyfiyyətlərini simvollaşdırır. «Ağac»da meşədə böyük ağacların arasında bitən cavan bir ağac özünü onların kölgəsində darıxmış sayır, günəş işığı və geniş yer istəyir. O, baltalı kəndlidən ətrafdakı ağacları kəsməyi xahiş edir. Kəndli onun istəyini yerinə yetirir; lakin himayəsiz qalan cavan ağacı bir tərəfdən günəş yandırır, o biri tərəfdən yağış, dolu və külək döyəcləyir — nəhayət, qopan tufan onu sındırır. Əsərin mövzusu — böyüklərin himayəsinə, ağsaqqal məsləhətinə xor baxmaq və vaxtından əvvəl, tələsik müstəqillik istəməyin ziyanıdır; ideyası — özünü qoruyan mühitə qarşı çıxan, səbirsiz olan kəs öz başına bəla gətirir. Hər təmsilin sonunda açıq və ya gizli bir nəticə (ibrət/moral) olur.
Məsələn: əgər biri «Bu əsərin janrı nədir?» deyə soruşsa, cavab «təmsil»dir, çünki personajlar (ağac) alleqorik obraz daşıyır, cansız ağac insan kimi danışır və əsər ibrətlə bitir.
Əsas terminlər
| Müəllif | Əsər | Janr | Əsas mövzu |
|---|---|---|---|
| İvan Krılov (1769–1844) | «Ağac» | Təmsil | Böyüklərin himayəsinə xor baxmaq və səbirsizliyin ziyanı |
Krılov rus ədəbiyyatının ən məşhur basnəçisi (təmsilçisi) sayılır.
| Janr | Əsas əlaməti | «Ağac»a aiddir? |
|---|---|---|
| Təmsil | Alleqorik obrazlar + ibrət (moral) | Bəli |
| Nağıl | Sehrli hadisələr, tilsim, xoşbəxt son | Xeyr |
| Hekayə | Nəsr, real hadisələr, insan personajlar | Xeyr |
| Lirik şeir | Müəllifin duyğularının ifadəsi, vəzn, qafiyə | Xeyr |
Alleqoriya + ibrət birlikdə olduqda əsər «təmsil» adlanır — personajların növündən (heyvan, bitki, əşya) asılı olmayaraq.
| Obraz | Simvolik mənası | Əsərdəki rolu |
|---|---|---|
| Cavan ağac | Səbirsiz, böyüklərin məsləhətinə xor baxan gənc | Əsas personaj; öz seçimi ilə himayəsini itirir |
| Böyük ağaclar | Qoruyan, himayə edən böyüklər | Kəsildikdən sonra cavan ağac müdafiəsiz qalır |
| Tufan (külək, yağış, dolu) | Həyatın sınaqları, çətinlikləri | Himayəsiz ağacı sındırır — nəticəni ortaya çıxarır |
Alleqoriyada hər obraz bir insan keyfiyyətini və ya həyat hadisəsini simvollaşdırır.
- 1Addım 1 — Giriş: Vəziyyətin tanıdılması: Meşədə böyük ağacların arasında bitən cavan bir ağac onların kölgəsindən darıxır, günəş işığı və geniş yer istəyir. Bu, süjetin başlanğıc vəziyyətidir.
- 2Addım 2 — Düyün: Ziddiyyətin başlaması: Cavan ağac baltalı kəndlidən ətrafdakı böyük ağacları kəsməyi xahiş edir. Məhz bu an əsas ziddiyyəti — səbirsizlik və himayəyə etinasızlıq — açır.
- 3Addım 3 — Kulminasiya: Nəticənin üzə çıxması: Böyük ağaclar kəsilir. Himayəsiz qalan cavan ağacı günəş yandırır, yağış və dolu döyəclər, qopan tufan onu sındırır. Bu, gərginliyin zirvəsidir.
- 4Addım 4 — İbrət (moral): Əsərin ideyası: özünü qoruyan mühitə qarşı çıxan, səbirsiz olan kəs öz başına bəla gətirir. Böyük ağacların kölgəsi düşmənçilik deyil, qoruyucu himayə idi.
Təmsilin əsas bədii vasitəsi şəxsləndirmədir: cansız ağac insan kimi danışır, düşünür və seçim edir. Alleqoriya isə bu şəxsləndirməni simvolik məna daşıyan obrazlar sisteminə çevirir.
Tez-tez yol verilən xəta: «Ağac» əsərinin müəllifi olaraq Lev Tolstoy və ya Aleksandr Puşkin göstərilir. «Ağac» məhz İvan Krılovun əsəridir. Tolstoy roman və hekayələri, Puşkin isə lirik şeirləri ilə tanınır; ikisi də basnəçi (təmsilçi) deyil.
Digər yayılmış xəta: «Ağac» nağıl sayılır. Nağılda sehrli hadisələr və tilsim olur; «Ağac»da isə sehir yoxdur — personajlar alleqorik obraz daşıyır və əsər ibrətlə bitir. Bu, onu nağıldan deyil, təmsil janrından etir.
Diqqət: böyük ağacların kölgəsi cavan ağaca mane olan düşmənçilik kimi yozulmamalıdır. Əsərin ideyası bunun tam əksini göstərir — kölgə qoruyucu himayədir; onu yox etmək cavan ağacın öz bəlasının səbəbi olur.
Qaydalar
- 1Təmsil alleqorik janrdır: heyvan, bitki və ya əşyalar vasitəsilə insan xüsusiyyətləri tənqid edilir və sonunda ibrət (moral) verilir.
- 2«Ağac» təmsilinin mövzusu — böyüklərin himayəsinə xor baxmaq, səbirsizlik və vaxtından əvvəl müstəqillik istəmək; ideyası — qoruyucu mühitə qarşı çıxan kəs ziyan görür.
- 3İvan Krılov rus təmsilçisi (basnəçisi) kimi tanınır; «Ağac» onun ibrət dolu əsərlərindən biridir.
- 4Əsərdə cavan ağac səbirsizliyi və böyüklərin qayğısına etinasızlığı təmsil edir — cansız ağacın insan kimi danışması şəxsləndirmədir.
- 5Hər təmsilin əsas komponenti: alleqoriya (obrazların simvolik mənası) + nəticə/ibrət cümləsi (moral).
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir