Böyük İpək yolunun başlandığı ölkə
Qədim Çin: ixtiralar və İpək yolu.
«Böyük İpək yolunun başlandığı ölkə» mövzusu bizi Şərqi Asiyaya, SARI ÇAY (Huanq He) və Yanszı çayları vadisində yaranmış QƏDİM ÇİN sivilizasiyasına aparır. Çini idarə edən imperator adlanırdı; ölkəni ilk dəfə vahid dövlətdə birləşdirən hökmdar ÇİN ŞİHUANQDİ olmuşdur (e.ə. III əsr). Köçəri xalqların hücumlarından qorunmaq üçün onun dövründə nəhəng BÖYÜK ÇİN SƏDDİ tikilməyə başlanmışdır. Qədim çinlilər dünya mədəniyyətinə böyük ixtiralar bəxş etmişlər: İPƏK istehsalı (sirri uzun müddət gizli saxlanılırdı), KAĞIZ, BARIT və KOMPAS, həmçinin çini qablar (farfor) və özünəməxsus İYEROQLİF yazı sistemi. Məhz ipək məhsulunun dəyəri Çindən Mərkəzi Asiya üzərindən Aralıq dənizi sahillərinə qədər uzanan möhtəşəm ticarət yolunun — BÖYÜK İPƏK YOLUNUN — yaranmasına səbəb olmuşdur. Cəmiyyətin əxlaqi həyatında isə filosof KONFUTSİnin hörmət, nizam-intizam və ədalətə əsaslanan təlimi mühüm rol oynamışdır.
Məsələn: Çin Şihuanqdi e.ə. III əsrdə ölkəni birləşdirib Böyük Çin səddini tikdirdikdən sonra, çinlilərin kəşf etdiyi ipək Böyük İpək yolu ilə Mərkəzi Asiyadan keçərək Aralıq dənizinə qədər aparılırdı.
Əsas terminlər
| İxtira | Əhəmiyyəti |
|---|---|
| İpək | Qiymətli parça; Böyük İpək yolunun yaranmasına səbəb olmuşdur |
| Kağız | Yazı və məlumat ötürülməsi üçün əsas vasitə |
| Barıt | Hərbi və texniki sahələrdə tətbiq edilmiş kəşf |
| Kompas | İstiqamət təyini üçün kəşf; səyahət və ticarətdə istifadə edilmişdir |
| Çini qablar (farfor) | Bədii sənətkarlıq nümunəsi; dünyada yüksək qiymətləndirilən məhsul |
| İyeroqlif yazı sistemi | Qədim çinlilərin özünəməxsus yazı sistemi |
Cədvəl göstərir ki, Qədim Çin ipək, kağız, barıt və kompas kimi vacib ixtiralarla dünya mədəniyyətinə böyük töhfələr vermişdir.
- 1İxtira: Qədim çinlilər ipək istehsalını kəşf etdilər. Onun sirrini uzun müddət gizli saxladılar.
- 2Dəyər: İpək çox qiymətli bir məhsul idi. Uzaq ölkələrdə ona böyük tələbat var idi.
- 3Ticarət yolunun yaranması: Məhz ipəyin bu yüksək dəyəri Çindən başlayan və Mərkəzi Asiya üzərindən keçən bir ticarət yolunun formalaşmasına səbəb oldu.
- 4Genişlənmə: Bu yol getdikcə Aralıq dənizi sahillərinə qədər uzandı və möhtəşəm bir ticarət şəbəkəsinə çevrildi.
- 5Nəticə: Tarixdə bu ticarət yoluna əsas məhsulun şərəfinə Böyük İpək yolu adı verildi.
Çin Şihuanqdi Çini ilk dəfə vahid dövlətdə birləşdirən və ilk imperator titulunu daşıyan hökmdardır (adı da 'ilk imperator' mənasını verir). Ondan əvvəl Çində ayrı-ayrı hökmdarlar olsa da, vahid imperiyanı məhz o qurmuşdur.
Yadda saxlamaq üçün: Qədim Çinin dünyaya bəxş etdiyi başlıca ixtiralar — ipək, kağız, barıt və kompasdır. Filosof Konfutsinin əxlaqi təlimi isə cəmiyyətin mənəvi həyatında mühüm rol oynamışdır.
Qaydalar
- 1Qədim Çin sivilizasiyası Sarı çay (Huanq He) və Yanszı çayları vadisində yaranmışdır, dövləti imperator idarə edirdi.
- 2Çini ilk dəfə vahid dövlətdə birləşdirən hökmdar Çin Şihuanqdi olmuşdur (e.ə. III əsr); onun dövründə köçərilərdən qorunmaq üçün Böyük Çin səddi tikilməyə başlanmışdır.
- 3Qədim çinlilər ipək, kağız, barıt və kompası kəşf etmiş, öz iyeroqlif yazı sistemini yaratmışlar.
- 4Çindən başlayıb Mərkəzi Asiya üzərindən Aralıq dənizinə qədər uzanan ticarət yoluna Böyük İpək yolu deyilir.
- 5Qədim Çində filosof Konfutsinin hörmət, nizam-intizam və əxlaqa əsaslanan təlimi geniş yayılmışdır.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir