hist6-2.8· Ümumi tarix· ~13 dəq

Tanrının döyüşçüləri

Qədim türklər və Böyük Hun dövləti.

«Tanrının döyüşçüləri» ifadəsi bizi qədim TÜRKLƏRİN dünyasına aparır. Qədim türklər GÖY TANRIYA (Tenqriyə) inanır, göyün təkallahına sitayiş edir və özlərini onun döyüşçüləri sayırdılar. Onların həyat tərzi köçəri MALDARLIQ üzərində qurulmuşdu: türklər at, qoyun və mal-qara sürüləri ilə otlaq axtarıb yer dəyişir, YURD (çadır)larda yaşayır, uşaqlıqdan atçılıq və oxçuluğu mükəmməl öyrənirdilər — buna görə tarixdə mahir atlı-oxçu döyüşçülər kimi tanınmışlar. E.ə. III əsrdə Monqolustan çöllərində, Mərkəzi Asiyada türk tayfaları BÖYÜK HUN DÖVLƏTİNİ yaratdılar. Bu dövləti ən qüdrətli dövlətə çevirən hökmdar METE XAN oldu: o, e.ə. 209-cu ildə hakimiyyətə gələrək orduyu ONLUQ SİSTEM əsasında (onbaşı, yüzbaşı, minbaşı, on minbaşı) yenidən qurdu və qonşu Çinlə uzun mübarizə apardı. Sonrakı əsrlərdə Hunların bir qismi qərbə — Avropaya doğru köç etdi. Diqqət: Mete xan Asiya Hunlarının hökmdarıdır, sonrakı Avropa Hunlarının məşhur hökmdarı isə Attila olmuşdur — bu ikisini qarışdırmaq olmaz.

📌Nümunə

Məsələn: Mete xan hakimiyyətə gələndə ordusunu onluq sistemlə (onluq, yüzlük, minlik, on minlik dəstələr) elə möhkəm təşkil etdi ki, Hunlar bundan sonra Çinlə mübarizədə daha güclü, mütəşəkkil qüvvəyə çevrildilər.

Əsas terminlər

Tenqri (Göy Tanrı) — Qədim türklərin inandığı tək allah, göy allahı. Türklər özlərini onun döyüşçüləri sayırdılar.
Köçəri maldarlıq — Qədim türklərin həyat tərzi: at, qoyun və mal-qara sürüləri ilə otlaq axtarıb yer dəyişmək.
Yurd — Qədim türklərin yaşadığı daşınan çadır.
Böyük Hun dövləti — E.ə. III əsrdə Monqolustan çöllərində, Mərkəzi Asiyada türk tayfalarının yaratdığı ilk güclü türk dövləti.
Mete xan — Böyük Hun dövlətini ən qüdrətli dövlətə çevirən hökmdar; e.ə. 209-cu ildə hakimiyyətə gəlmişdir.
Onluq sistem — Mete xanın ordunu təşkil etdiyi hərbi sistem: onbaşı, yüzbaşı, minbaşı, on minbaşı.
Mete xanın onluq hərbi sistemi
Hərbi rütbəKomandanlıq etdiyi döyüşçü sayı
Onbaşı10
Yüzbaşı100
Minbaşı1 000
On minbaşı10 000

Mete xan ordunu onluq sistem əsasında quraraq Hunları mütəşəkkil qüvvəyə çevirmişdir.

✎Böyük Hun dövlətinin yaranması və Mete xanın islahatları
  1. 1Zaman: E.ə. III əsrdə Monqolustan çöllərində, Mərkəzi Asiyada türk tayfaları Böyük Hun dövlətini yaratdılar.
  2. 2Hökmdar: E.ə. 209-cu ildə Mete xan hakimiyyətə gələrək dövləti ən qüdrətli dövlətə çevirdi.
  3. 3İslahat: Mete xan orduyu onluq sistem əsasında yenidən qurdu: onbaşı, yüzbaşı, minbaşı, on minbaşı.
  4. 4Nəticə: Hunlar mütəşəkkil qüvvəyə çevrilərək qonşu Çinlə uzun mübarizə aparmağa başladılar.
🚫Tez-tez səhv

Mete xan ilə Attilanı qarışdırmayın! Mete xan Asiya Hunlarının (Böyük Hun) hökmdarıdır, Attila isə sonrakı əsrlərdə Avropa Hunlarının hökmdarı olmuşdur.

💡Qeyd

"Tanrının döyüşçüləri" ifadəsi qədim türklərin Göy Tanrıya (Tenqriyə) inamından gəlir — onlar özlərini göy allahının döyüşçüləri sayırdılar.

Qaydalar

  1. 1Qədim türklər Göy Tanrıya (Tenqriyə) inanır, özlərini onun döyüşçüləri sayırdılar.
  2. 2Qədim türklərin həyat tərzi köçəri maldarlığa əsaslanırdı; onlar mahir atlı-oxçu döyüşçülər idi və yurd (çadır)larda yaşayırdılar.
  3. 3İlk güclü türk dövləti olan Böyük Hun dövləti e.ə. III əsrdə Monqolustan çöllərində (Mərkəzi Asiyada) yaranmışdır.
  4. 4Böyük Hun dövlətini ən qüdrətli dövlətə çevirən hökmdar Mete xan olmuşdur; o, e.ə. 209-cu ildə hakimiyyətə gəlmişdir.
  5. 5Mete xan orduyu onluq sistem (onbaşı, yüzbaşı, minbaşı, on minbaşı) əsasında qurmuş, Hunlar qonşu Çinlə uzun mübarizə aparmışlar.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq