hist6-2.10· Ümumi tarix· ~13 dəq

Şahmatın vətəni

Qədim Hindistan: kasta, buddizm, sıfır rəqəmi.

«Şahmatın vətəni» mövzusu bizi qədim HİNDİSTANA aparır — Cənubi Asiyada, İND (Hind) və QANQ (Ganges) çayları vadisində formalaşmış zəngin bir sivilizasiyaya. Hindistanın ən qədim şəhər mədəniyyəti HARAPPA və MOHENCO-DARO şəhərləri ətrafında (İnd vadisi mədəniyyəti) yaranmışdır. Qədim hind cəmiyyəti KASTA (varna) sisteminə bölünmüşdü: insanlar doğuluşdan mənsub olduqları təbəqədən (brahmanlar — kahinlər, döyüşçülər, tacir-əkinçilər, xidmətçilər) kənara çıxa bilmirdi — bu, qapalı və çox möhkəm ictimai quruluş idi. Hindistanda iki mühüm din yaranmışdır: çoxallahlı HİNDUİZM (Brahma, Vişnu, Şiva tanrıları) və şahzadə Sidhartha Qautama — BUDDA tərəfindən əsası qoyulmuş BUDDİZM, hansı ki, insanı əzab-iztirabdan qurtaracaq mötədil həyat yolunu təbliğ edirdi. Qədim hind alimləri riyaziyyata da böyük töhfə vermiş, onluq say sistemini və SIFIR (0) rəqəmini formalaşdırmışlar. Həmçinin dünyanın ən sevimli düşüncə oyunlarından olan ŞAHMAT da (qədim adı «çaturanqa») məhz Hindistanda yaranmışdır.

📌Nümunə

Məsələn: qədim Hindistanda piyada, atlı, fil və döyüş arabasından ibarət ordu qollarını simvolizə edən «çaturanqa» oyunu meydana çıxmış, zaman keçdikcə qonşu ölkələrə yayılaraq bugünkü şahmata çevrilmişdir.

Əsas terminlər

Kasta (varna) — Qədim Hindistanda insanların doğuluşdan mənsub olduğu, kənara çıxa bilmədiyi qapalı ictimai təbəqə sistemi.
Brahmanlar — Kasta sisteminin ən yuxarı təbəqəsi — kahinlər.
Buddizm — Şahzadə Sidhartha Qautama — Budda tərəfindən əsası qoyulmuş, insanı əzab-iztirabdan qurtaracaq mötədil həyat yolunu təbliğ edən din.
Çaturanqa — Qədim Hindistanda yaranmış, piyada, atlı, fil və döyüş arabasından ibarət ordu qollarını simvolizə edən oyun — şahmatın sələfi.
İnd vadisi mədəniyyəti — Harappa və Mohenco-Daro şəhərləri ətrafında formalaşmış, Hindistanın ən qədim şəhər mədəniyyəti.
Hinduizm — Qədim Hindistanda yaranmış çoxallahlı din; əsas tanrıları Brahma, Vişnu və Şivadır.
Qədim Hindistan kasta sistemi
TəbəqəVəzifəsi
BrahmanlarKahinlər, dini ayinləri yerinə yetirirdilər
DöyüşçülərOrdu işləri və müdafiə ilə məşğul olurdular
Tacir-əkinçilərTicarət, sənətkarlıq və kənd təsərrüfatı ilə məşğul olurdular
XidmətçilərFiziki iş görür, yuxarı təbəqələrə xidmət edirdilər

Kasta təbəqələri yuxarıdan aşağıya doğru sıralanmışdır; insan doğulduğu təbəqədən kənara çıxa bilmirdi.

✎Şahmat necə yaranıb?
  1. 1Mənşə: Qədim Hindistanda "çaturanqa" adlı düşüncə oyunu yarandı. Oyun Hindistan ordusunun dörd əsas qolunu simvolizə edirdi: piyada, atlı, fil və döyüş arabası.
  2. 2Qonşu ölkələrə yayılma: Zaman keçdikcə çaturanqa qonşu ölkələrə yayıldı. Hər bölgədə oyunun qaydaları tədricən dəyişdi.
  3. 3Müasir şahmat: Əsrlər boyu təkmilləşən oyun bugünkü şahmata çevrildi və dünyanın ən sevimli düşüncə oyunlarından birinə çevrildi.
🚫Tez-tez səhv

Buddizmin banisi ilə Hinduizmi qarışdırma! Buddizmin banisi Sidhartha Qautama — Buddadır. Hinduizm isə çoxallahlı dindir, onun Brahma, Vişnu, Şiva kimi tanrıları var — Buddadan fərqli olaraq Hinduizmin tək banisi yoxdur.

💡Qeyd

Kasta sistemini yadda saxlamaq üçün yuxarıdan aşağıya sırala: Brahmanlar (kahin) — Döyüşçü — Tacir-əkinçi — Xidmətçi. İlk hərfləri "B-D-T-X" kimi kodlaya bilərsən. Bu sistemdə insan doğulduğu təbəqədən kənara çıxa bilmirdi.

Qaydalar

  1. 1Qədim Hindistan sivilizasiyası İnd (Hind) və Qanq (Ganges) çayları vadisində formalaşmışdır.
  2. 2Hindistanın ən qədim şəhərləri Harappa və Mohenco-Daro İnd vadisi mədəniyyətinə aiddir.
  3. 3Qədim hind cəmiyyəti KASTA (varna) adlanan qapalı təbəqələrə (brahmanlar, döyüşçülər, tacir-əkinçilər, xidmətçilər) bölünmüşdü.
  4. 4Buddizm dininin banisi şahzadə Sidhartha Qautama — Budda olmuşdur; Hinduizm isə çoxallahlı dindir (Brahma, Vişnu, Şiva).
  5. 5Onluq say sistemi və sıfır (0) rəqəmi, həmçinin şahmatın sələfi olan «çaturanqa» oyunu Hindistanda yaranmışdır.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq