Avropa mədəniyyətinin beşiyi
Qədim Yunanıstan: demokratiya, fəlsəfə, Olimpiya.
Qədim Yunanıstan Balkan yarımadasında və Egey dənizi ətrafındakı adalarda yerləşirdi və bir mərkəzi dövlət deyil, «polis» adlanan çoxlu müstəqil şəhər-dövlətlərdən ibarət idi; onların ən məşhurları Afina və Sparta idi. Afinada demokratiya — yəni xalq hakimiyyəti — yaranmış, azad kişi vətəndaşlar xalq yığıncağında iştirak edərək dövlətin idarə olunmasına səs verirdilər. Sparta isə əsasən hərbi dövlət idi, oğlanlar kiçik yaşdan sərt hərbi tərbiyə alırdılar. Yunanlar e.ə. 776-cı ildən başlayaraq Zevs tanrısının şərəfinə Olimpiyada Olimpiya oyunları keçirir, bu müddətdə şəhər-dövlətlər arasında müharibələri belə dayandırırdılar. Fəlsəfədə Sokrat, onun şagirdi Platon və Platonun şagirdi Aristotel dərin iz qoymuş, Homer isə «İliada» və «Odisseya» dastanlarını yaratmışdır; yunanlar həmçinin teatrı inkişaf etdirmiş, Olimp dağında yaşadığına inanılan Zevs başda olmaqla tanrılara sitayiş etmişlər. E.ə. IV əsrdə Aristotelin şagirdi Makedoniyalı İsgəndər böyük imperiya qurub yunan mədəniyyətini Şərqə yaymışdır.
Məsələn: Sokrat Platona, Platon isə Aristotelə müəllimlik etmiş, Aristotel də sonradan gənc Makedoniyalı İsgəndərə dərs demişdir — beləliklə, yunan fəlsəfəsi bir nəsildən digərinə ötürülərək inkişaf etmişdir.
Əsas terminlər
| Xüsusiyyət | Afina | Sparta |
|---|---|---|
| İdarəetmə forması | Demokratiya (xalq hakimiyyəti) | Hərbi dövlət |
| Vətəndaşların iştirakı | Xalq yığıncağında səsvermə | Kiçik yaşdan sərt hərbi tərbiyə |
| Əsas istiqamət | Fəlsəfə, mədəniyyət, teatr | Hərbi güc və nizam-intizam |
Afina demokratik idarəetmə və mədəniyyət mərkəzi, Sparta isə hərbi dövlət kimi tanınırdı.
- 1Birinci nəsil: Sokrat öz fəlsəfi təlimini şagirdi Platona öyrətmişdir.
- 2İkinci nəsil: Platon öz növbəsində Aristotelə müəllimlik etmişdir.
- 3Üçüncü nəsil: Aristotel gənc Makedoniyalı İsgəndərə dərs demiş, İsgəndər isə yunan mədəniyyətini Şərqə yaymışdır.
Səhv: Afina demokratiyasında bütün insanlar səs verə bilirdi. Əslində yalnız azad kişi vətəndaşlar xalq yığıncağında iştirak edirdi; qadınlar, qullar və əcnəbilər səsvermə hüququna malik deyildi.
Olimpiya oyunlarını Zevs tanrısı ilə əlaqələndir: oyunlar məhz Zevsin şərəfinə keçirilir və bu müddətdə şəhər-dövlətlər arasında müharibələr dayandırılırdı.
Qaydalar
- 1Qədim Yunanıstan Balkan yarımadasında və Egey dənizi ətrafında yerləşirdi və «polis» adlanan müstəqil şəhər-dövlətlərdən ibarət idi; ən məşhurları Afina və Sparta idi.
- 2Afinada demokratiya (xalq hakimiyyəti) yarandı, vətəndaşlar xalq yığıncağında dövlətin idarə olunmasında iştirak edirdilər.
- 3Sparta hərbi dövlət idi, oğlanlar kiçik yaşdan sərt hərbi tərbiyə alırdılar.
- 4Olimpiya oyunları e.ə. 776-cı ildən Zevs tanrısının şərəfinə keçirilir, bu müddətdə müharibələr dayandırılırdı.
- 5Sokrat — Platon — Aristotel fəlsəfə ənənəsini davam etdirmiş, Aristotelin şagirdi Makedoniyalı İsgəndər isə e.ə. IV əsrdə böyük imperiya quraraq yunan mədəniyyətini Şərqə yaymışdır.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir