hist6-2.6· Ümumi tarix· ~13 dəq

Oda sitayiş edənlər

Zərdüştilik və qədim İran (Midiya, Əhəməni).

«Oda sitayiş edənlər» mövzusu bizi qədim İran torpaqlarına və ZƏRDÜŞTİLİK dininə aparır. Bu dinin banisi Zərdüşt (Zoroastr) peyğəmbər idi; onun təlimi «AVESTA» adlı müqəddəs kitabda toplanmışdır. Zərdüştiliyə görə dünya iki əks qüvvənin — xeyirin təcəssümü Ahura Mazda (Hörmüzd) ilə şərin təcəssümü Əhrimənin — daimi mübarizə meydanıdır; insan bu mübarizədə xeyir tərəfini seçməlidir. Od xeyrin, işığın rəmzi kimi müqəddəs sayılır, atəşgahlarda daim yandırılırdı — buna görə zərdüştilər tarixdə tez-tez «atəşpərəstlər» adlandırılmışlar. Bu din qədim İranda, əvvəlcə MİDİYA dövlətində, sonra isə e.ə. VI əsrdə yaranan nəhəng ƏHƏMƏNİ imperiyasında geniş yayıldı. İmperiyanın banisi KİR II Midiyanı məğlub edərək taxt-taca çıxdı, sonrakı hökmdar DARA I isə imperiyanı satraplıqlara böldü, vahid pul (darik) kəsdirdi və «çar yolu» ilə poçt əlaqəsini qurdu. Diqqət: Kir II — qurucu, Dara I — möhkəmləndirici islahatçı, bu ikisini qarışdırmaq olmaz.

📌Nümunə

Məsələn: Kir II e.ə. VI əsrdə Midiyanı məğlub edib Əhəməni imperiyasını qurduqda, sonrakı hökmdar Dara I bu nəhəng dövləti idarə etmək üçün onu satraplıqlara böldü, çar yolunu çəkdirdi və vahid pul sikkəsi buraxdı.

Əsas terminlər

Zərdüşt (Zoroastr) — Zərdüştilik dininin banisi olan peyğəmbər; onun təlimi «Avesta» adlı müqəddəs kitabda toplanmışdır.
Avesta — Zərdüşt peyğəmbərin təlimini əks etdirən müqəddəs kitab.
Ahura Mazda (Hörmüzd) — Zərdüştilikdə xeyirin təcəssümü olan ilahi qüvvə.
Əhrimən — Zərdüştilikdə şərin təcəssümü olan qüvvə; Ahura Mazda ilə daimi mübarizədədir.
Atəşgah — Zərdüştilərin odu müqəddəs sayaraq daim yandırdıqları ibadət yeri.
Satraplıq — Dara I tərəfindən Əhəməni imperiyasını idarə etmək üçün yaradılmış inzibati-ərazi bölgüsü.
Kir II və Dara I — müqayisə
HökmdarDövrƏsas fəaliyyəti
Kir IIe.ə. VI əsrMidiyanı məğlub edərək Əhəməni imperiyasını qurdu
Dara IKir II-dən sonraİmperiyanı satraplıqlara böldü, vahid pul (darik) kəsdirdi, «çar yolu» ilə poçt əlaqəsi qurdu

Kir II qurucu, Dara I isə möhkəmləndirici islahatçıdır — bu ikisini qarışdırmaq olmaz.

✎Kir II və Dara I fəaliyyətini ayırd etmək
  1. 1Addım 1: Mətni oxu və hansı hökmdardan bəhs etdiyini müəyyənləşdir. Məsələn: «e.ə. VI əsrdə Midiyanı məğlub edərək Əhəməni imperiyasını qurdu.»
  2. 2Addım 2: Midiyanı məğlub etmə və imperiya qurma — bu, Kir II-yə aiddir. Deməli, söhbət Kir II-dən gedir.
  3. 3Addım 3: Başqa bir mətn: «İmperiyanı satraplıqlara böldü, darik kəsdirdi, çar yolu çəkdirdi.»
  4. 4Addım 4: Satraplıq, vahid pul və çar yolu — bunlar Dara I-nin islahatlarıdır. Deməli, söhbət Dara I-dən gedir.
🚫Tez-tez səhv

Şagirdlər tez-tez Kir II ilə Dara I-i qarışdırır. Kir II Midiyanı məğlub edib imperiyanı QURDU; Dara I isə artıq qurulmuş imperiyanı islahatlarla MÖHKƏMLƏNDİRDİ. İmperiyanı quran Kir II, satraplıqlara bölən Dara I-dir.

💡Qeyd

Zərdüştilərin «atəşpərəst» adlandırılmasının səbəbini yadda saxlamaq üçün: od onlar üçün işıq və xeyir rəmzidir, atəşgahlarda daim yandırılırdı. Ahura Mazda (Hörmüzd) = xeyir, Əhrimən = şər kimi yadda saxla — birinci ad «xoş» səslənir (Hörmüzd), ikinci isə «əhrimən» — şər mənasına yaxındır.

Qaydalar

  1. 1Zərdüştilik dininin banisi Zərdüşt (Zoroastr) peyğəmbər olmuş, təlimi «Avesta» adlı müqəddəs kitabda toplanmışdır.
  2. 2Zərdüştilikdə dünya xeyirin təcəssümü Ahura Mazda (Hörmüzd) ilə şərin təcəssümü Əhrimənin daimi mübarizəsi kimi görülür.
  3. 3Zərdüştilər odu müqəddəs sayıb atəşgahlarda qoruduqlarına görə tarixdə «atəşpərəstlər» adlandırılmışlar.
  4. 4Əhəməni imperiyasını e.ə. VI əsrdə Kir II Midiyanı məğlub edərək qurmuşdur.
  5. 5Dara I Əhəməni imperiyasını satraplıqlara bölmüş, vahid pul (darik) kəsdirmiş və «çar yolu» ilə poçt əlaqəsi yaratmışdır.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq