Ehramlar ölkəsi
Qədim Misir: Nil, fironlar, ehramlar, heroqlif.
Qədim Misir sivilizasiyası Afrikanın şimal-şərqində, Nil çayının hər iki sahilində, e.ə. IV minillikdə yaranmışdır. Nil ilin müəyyən vaxtında daşaraq ətrafdakı torpaqları münbit lil təbəqəsi ilə örtürdü, bu da əkinçiliyin inkişafına şərait yaradırdı; buna görə qədim yunan tarixçisi Herodot Misiri «Nilin hədiyyəsi» adlandırmışdır. Ölkəni tanrı sayılan mütləq hökmdar — firon idarə edirdi. Firon öldükdən sonra əbədi yaşayacağına inanılırdı, buna görə onun cəsədi mumiyalanır və nəhəng daş məqbərələrdə — ehramlarda dəfn olunurdu; ən məşhuru Gizedəki Xeops ehramı dünyanın yeddi möcüzəsindən biri sayılır, yanında isə nəhəng Sfinks heykəli ucalır. Misirlilər heroqlif adlanan şəkli-müqəddəs yazıdan istifadə edir, mətnləri papirus üzərinə yazırdılar; bu yazını min illər sonra fransız alimi Jan Fransua Şampolyon oxuyub açdı. Onlar çoxallahlı dinə inanır, Günəş tanrısı Ranı, Osirisi və İzidanı müqəddəs sayırdılar. Nilin daşmasından sonra torpaq sərhədlərini yenidən ölçmək zərurəti həndəsə elminin inkişafına təkan verdi.
Məsələn: Nil daşdıqdan sonra bir kəndlinin tarlasının sərhədi yox olurdusa, məmurlar torpağı yenidən ölçüb bölüşdürürdülər — bu təcrübi ehtiyac Misirdə həndəsənin elm kimi formalaşmasına səbəb olmuşdu.
Əsas terminlər
| Xüsusiyyət | Açıqlama |
|---|---|
| Coğrafi mövqe | Afrikanın şimal-şərqi, Nil çayının hər iki sahili |
| Yaranma dövrü | E.ə. IV minillik |
| İdarəetmə forması | Tanrı sayılan mütləq hökmdar — firon |
| Yazı sistemi | Şəkli-müqəddəs heroqlif yazısı, papirus üzərində |
| Dini inanc | Çoxallahlı din: Ra, Osiris, İzida; ölümdən sonrakı həyata inam |
| Memarlıq abidələri | Ehramlar (Xeops ehramı) və Sfinks heykəli |
| Elmi nailiyyət | Nilin daşmasından sonra torpaq ölçmə ehtiyacı həndəsənin inkişafına təkan verdi |
Cədvəl 1: Qədim Misir sivilizasiyasının əsas xüsusiyyətlərinin xülasəsi
- 1Problem: Nil çayı hər il daşır və daşqından sonra torpaq sərhədlərini yuyub aparırdı. Kəndlinin tarlasının sərhədi yox olurdu.
- 2Həll yolu: Məmurlar həmin torpağı yenidən ölçür, sərhədləri müəyyən edir və torpağı sahibləri arasında ədalətli bölüşdürürdülər.
- 3Nəticə: Torpaq sərhədlərini dəfələrlə yenidən ölçmək təcrübi ehtiyacı Misirdə həndəsənin bir elm kimi formalaşmasına səbəb oldu.
Səhv: Şagirdlər tez-tez "ehram" ilə "Sfinks"i qarışdırır. Ehram fironun məqbərəsidir — üçbucaq formalı nəhəng daş tikili. Sfinks isə ehramın yanında yerləşən aslan bədənli, insan başlı nəhəng heykəldir.
Yadda saxla: Herodot Misiri "Nilin hədiyyəsi" adlandırmışdır — yəni Misir sivilizasiyası Nil çayı olmadan mövcud ola bilməzdi. Nil = həyat mənbəyi, bu assosiasiyanı yadda saxla.
Qaydalar
- 1Qədim Misir sivilizasiyası Afrikada, Nil çayı sahilində yaranmış və Nilin illik daşması əkinçilik üçün münbit torpaq təmin etmişdir.
- 2Ölkəni tanrı sayılan mütləq hökmdar — firon idarə edirdi.
- 3Ehramlar fironların məqbərəsi idi; ən məşhuru Gizedəki Xeops ehramı dünyanın yeddi möcüzəsindən biridir, yanında Sfinks heykəli yerləşir.
- 4Misirlilər heroqlif yazısından istifadə edir, mətnləri papirus üzərinə yazırdılar; bu yazını fransız alim Şampolyon oxumuşdur.
- 5Misirlilər çoxallahlı dinə inanır (Ra, Osiris, İzida), ölümdən sonrakı həyata inam səbəbindən cəsədləri mumiyalayırdılar.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir