hist6-2.1· Ümumi tarix· ~13 dəq

Tarixdə il hesabı

Xronologiya, era hesabı və qədim təqvimlər.

Tarixçilər zamanı dəqiq ölçmək üçün xüsusi vahidlərdən istifadə edirlər: 100 il bir əsr, 1000 il isə bir minillik adlanır. Tarixi hadisələr bizim eradan əvvəl (e.ə.) və bizim era (b.e.) olmaqla iki dövrə bölünür; e.ə. tarixlərdə rəqəm nə qədər böyükdürsə, hadisə bir o qədər qədimdir, çünki say bizim eraya doğru geriyə azalır. Zaman xəttində hadisələri düzgün yerləşdirmək və dövrləşdirmək üçün xronologiya adlı köməkçi elm istifadə olunur, keçmişdən qalan əşya və tikililəri isə arxeologiya öyrənir; bunlar yazılı, maddi və şifahi mənbələrlə birlikdə tarixçiyə kömək edir. Qədim xalqlar zamanı ölçmək üçün müxtəlif təqvimlər yaratmışdılar: Misirlilər Günəşin və Nil çayının daşma dövrünə əsaslanan Günəş təqvimini, Şumerlər və Babillilər isə Ayın dövrünə əsaslanan Ay təqvimini işlətmiş, həm də 60-lıq say sistemi yaratmışdılar ki, bu sistem bu gün də saatın 60 dəqiqəyə, dəqiqənin 60 saniyəyə bölünməsində yaşayır. Qədim Roma təqvimi isə sonrakı Yuli və Qriqorian təqvimlərinin əsasını qoymuşdur.

📌Nümunə

Məsələn: e.ə. 3000-ci il e.ə. III minillikdə yerləşir, çünki e.ə. 2001–3000-ci illər III minilliyi təşkil edir.

Əsas terminlər

Xronologiya — Tarixi hadisələrin zaman ardıcıllığını və dövrləşdirilməsini öyrənən köməkçi elm.
Arxeologiya — Keçmişdən qalan əşya, tikili və digər maddi mənbələri öyrənən köməkçi elm.
Əsr — 100 ildən ibarət zaman vahidi.
Minillik — 1000 ildən ibarət zaman vahidi.
Bizim eradan əvvəl (e.ə.) — Bizim eranın başlanğıcından əvvəlki dövr; bu tarixlərdə rəqəm nə qədər böyükdürsə, hadisə bir o qədər qədimdir.
Bizim era (b.e.) — Bizim eranın başlanğıcından sonrakı dövr.
Qədim təqvimlər
Xalq/SivilizasiyaTəqvim növüƏsas xüsusiyyəti
MisirlilərGünəş təqvimiGünəşin hərəkətinə və Nil çayının daşma dövrünə əsaslanırdı
Şumerlər və BabillilərAy təqvimiAyın dövrünə əsaslanırdı; 60-lıq say sistemi yaratmışdılar
Qədim RomalılarRoma təqvimiSonrakı Yuli və Qriqorian təqvimlərinin əsasını qoymuşdur

Qədim xalqların yaratdığı əsas təqvim sistemləri

✎Eranın və minilliyin təyini
  1. 1Məsələ: e.ə. 3000-ci il hansı minillikdə yerləşir?
  2. 2Qayda: e.ə. tarixlərdə minilliklər geriyə doğru qruplaşdırılır: e.ə. 1-1000 = I minillik, e.ə. 1001-2000 = II minillik, e.ə. 2001-3000 = III minillik.
  3. 3Həll: e.ə. 3000-ci il 2001-3000 aralığına düşdüyü üçün e.ə. III minilliyə aiddir.
  4. 4Cavab: e.ə. 3000-ci il = e.ə. III minillik.
🚫Tez-tez səhv

Səhv: Şagirdlər çox vaxt e.ə. 3000-ci ili e.ə. III əsrlə qarışdırırlar. Minillik (1000 il) və əsr (100 il) fərqli zaman vahidləridir. e.ə. 3000-ci il e.ə. III minilliyə aid olsa da, e.ə. XXX əsrə aiddir. Suallarda "minillik" və ya "əsr" sözünə diqqət yetirin.

💡Qeyd

Mnemonika: Şumerlərin 60-lıq say sistemi bu gün də yaşayır — saat 60 dəqiqəyə, dəqiqə 60 saniyəyə bölünür. Bunu xatırlamaq Ay təqvimi və Şumer sivilizasiyasını yadda saxlamağa kömək edir.

Qaydalar

  1. 1100 il bir əsr, 1000 il isə bir minillik hesab olunur.
  2. 2Tarix bizim eradan əvvəl (e.ə.) və bizim era (b.e.) olmaqla iki dövrə bölünür; e.ə. tarixlərdə böyük rəqəm daha qədim dövrü göstərir.
  3. 3Xronologiya hadisələrin zaman ardıcıllığını, arxeologiya isə maddi mənbələri öyrənən köməkçi elmlərdir.
  4. 4Qədim Misirlilər Günəş təqvimindən, Şumerlər və Babillilər isə Ay təqvimindən və 60-lıq say sistemindən istifadə edirdilər.
  5. 5Qədim Roma təqvimi sonrakı Yuli və Qriqorian təqvimlərinin əsasını təşkil etmişdir.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq