hist6-1.5· Azərbaycan tarixi· ~13 dəq

Azərbaycan e.ə. VII–IV yüzilliklərdə

Midiya, Əhəməni imperiyası və İsgəndərin yürüşü.

E.ə. VII–VI əsrlərdə Azərbaycan və ona qonşu ərazilərdə Midiya dövləti güclənərək bölgənin aparıcı qüvvəsinə çevrildi; həmin dövrdə ərazidə kimmer və skif (işquz) tayfaları da fəal olub, yürüşlərlə qeyri-sabitlik yaradırdılar. E.ə. 590-cı ildə Manna dövləti Midiya tərəfindən tabe edildi və onun ərazisi Midiyanın tərkibinə qatıldı. Lakin Midiyanın hakimiyyəti uzun sürmədi: e.ə. 550-ci ildə fars hökmdarı Kir II Midiya çarı Astiaqı məğlub edərək Əhəməni imperiyasını yaratdı, Azərbaycan torpaqları da bu imperiyanın tərkibinə qatıldı. Sonrakı hökmdar Dara I imperiyanı satraplıqlara böldü, vergi və idarəetmə sistemini nizamladı. Əhəməni imperiyası uzun müddət hökmranlıq etdikdən sonra e.ə. IV əsrin sonunda Makedoniyalı İsgəndərin yürüşü nəticəsində süquta uğradı; bu hadisə bölgədə yeni dövlətlərin, o cümlədən Atropatenanın yaranmasına yol açdı. Beləliklə, Azərbaycan ərazisi qısa müddət ərzində bir-birini əvəz edən mərhələlərdən keçdi: Midiya → Əhəməni imperiyası → İsgəndərin yürüşü.

📌Nümunə

Məsələn: e.ə. 590-cı ildə Manna Midiyaya qatıldıqdan sonra, e.ə. 550-ci ildə Kir II Midiyanı məğlub edərək Əhəməni imperiyasını yaratdı və Azərbaycan torpaqları bu imperiyanın satraplıqlarına daxil oldu.

Əsas terminlər

Midiya — E.ə. VII–VI əsrlərdə Azərbaycan və qonşu ərazilərdə güclənərək bölgənin aparıcı qüvvəsinə çevrilmiş dövlət. E.ə. 590-cı ildə Manna dövlətini tabe edərək öz tərkibinə qatmışdır.
Kimmer və skif (işquz) tayfaları — E.ə. VII–VI əsrlərdə Azərbaycan ərazisində fəal olmuş, yürüşlər təşkil edərək bölgədə qeyri-sabitlik yaratmış tayfalar.
Kir II — Əhəməni imperiyasının banisi olan fars hökmdarı. E.ə. 550-ci ildə Midiya çarı Astiaqı məğlub edərək Midiyanı süquta uğratmış, Azərbaycan torpaqlarını da imperiyanın tərkibinə qatmışdır.
Dara I — Əhəməni imperiyasının hökmdarı. Hakimiyyəti dövründə imperiyanı satraplıqlara bölmüş, vergi və idarəetmə sistemini nizamlamışdır.
Satraplıq — Əhəməni imperiyasında Dara I tərəfindən yaradılmış inzibati-ərazi vahidi. Azərbaycan torpaqları da bu satraplıqlara daxil idi.
Atropatena — E.ə. IV əsrin sonunda Makedoniyalı İsgəndərin Əhəməni imperiyasını süquta uğratması nəticəsində Azərbaycan ərazisində yaranmış dövlət.
Azərbaycan ərazisində e.ə. VII–IV əsrlərdə baş verən əsas mərhələlər
MərhələTarixƏsas hadisəNəticə
Midiya dövrüE.ə. VII–VI əsrlərMidiya dövlətinin güclənməsi; kimmer və skif tayfalarının fəallığıManna dövləti e.ə. 590-cı ildə Midiya tərəfindən tabe edildi
Əhəməni imperiyasıE.ə. 550-ci ilKir II Midiyanı məğlub edərək Əhəməni imperiyasını yaratdıAzərbaycan torpaqları Əhəməni satraplıqlarına daxil oldu
Dara I islahatlarıE.ə. VI–V əsrlərİmperiya satraplıqlara bölündüVergi və idarəetmə sistemi nizamlandı
İsgəndərin yürüşüE.ə. IV əsrin sonuMakedoniyalı İsgəndər Əhəməni imperiyasını süquta uğratdıAtropatena dövlətinin yaranmasına yol açdı

Azərbaycan ərazisi qısa müddət ərzində bir-birini əvəz edən üç əsas mərhələdən keçmişdir: Midiya, Əhəməni imperiyası və İsgəndərin yürüşü.

✎Azərbaycan ərazisində hakimiyyət dəyişikliyi ardıcıllığı
  1. 1Addım 1: E.ə. VII–VI əsrlərdə Midiya dövləti bölgənin aparıcı qüvvəsi idi. E.ə. 590-cı ildə Manna dövləti Midiya tərəfindən tabe edildi.
  2. 2Addım 2: E.ə. 550-ci ildə fars hökmdarı Kir II Midiya çarı Astiaqı məğlub etdi. Midiya süquta uğradı, yerində Əhəməni imperiyası yarandı.
  3. 3Addım 3: Azərbaycan torpaqları Əhəməni imperiyasının tərkibinə qatıldı. Dara I dövründə imperiya satraplıqlara bölündü, idarəetmə nizamlandı.
  4. 4Addım 4: E.ə. IV əsrin sonunda Makedoniyalı İsgəndərin yürüşü Əhəməni imperiyasını süquta uğratdı. Bu hadisə Atropatena dövlətinin yaranmasına yol açdı.
🚫Tez-tez səhv

Şagirdlərin ən çox səhv etdiyi məqam: Manna Midiyaya e.ə. 590-cı ildə tabe oldu, Kir II isə Midiyanı e.ə. 550-ci ildə məğlub etdi. Bu iki tarixi qarışdırmaq olmaz. Manna → Midiya (590), Midiya → Əhəməni (550).

💡Qeyd

Ardıcıllığı yadda saxlamaq üçün: "Midiya Məğlub, Əhəməni Əvəz, İsgəndər İmperatorluğu İtirdi" — yəni Midiya→Əhəməni→İsgəndər. Bu üç mərhələ Azərbaycanın e.ə. VII–IV əsr tarixinin əsasını təşkil edir.

Qaydalar

  1. 1E.ə. 590-cı ildə Manna dövləti Midiya tərəfindən tabe edilərək onun tərkibinə qatıldı.
  2. 2E.ə. VII–VI əsrlərdə bölgədə kimmer və skif (işquz) tayfaları da fəal olub.
  3. 3E.ə. 550-ci ildə Kir II Midiya çarı Astiaqı məğlub edərək Əhəməni imperiyasını yaratdı; Azərbaycan torpaqları imperiyanın tərkibinə qatıldı.
  4. 4Dara I hakimiyyəti dövründə Əhəməni imperiyası satraplıqlara bölündü və idarəetmə sistemi nizamlandı.
  5. 5E.ə. IV əsrin sonunda Makedoniyalı İsgəndərin yürüşü Əhəməni imperiyasını süquta uğratdı və bu, Atropatena dövlətinin yaranmasına yol açdı.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq