geo6-7.2· VII Bölmə: Dünyanın sosial mənzərəsi· ~15 dəq

Sosial qurumlar

Məktəb, bələdiyyə, dövlət qurumları, BMT — lokal, milli, beynəlxalq səviyyələr.

SOSİAL QURUMLAR — cəmiyyətin təşkil olunması, idarə edilməsi və inkişafı üçün yaradılmış STRUKTURLARDIR. Onlar olmadan cəmiyyət xaotik olardı; qurumlar gündəlik həyatın NİZAMLI işləməsini təmin edir. MƏKTƏB — təhsil qurumu; uşaqlara bilik və bacarıq verir, onları gələcək həyata hazırlayır. BƏLƏDİYYƏ (yerli idarəetmə qurumu) — şəhər/kənd səviyyəsində təmizlik, işıqlandırma, yollar, su təchizatı kimi xidmətləri təmin edir. DÖVLƏT qurumları — ölkə səviyyəsində qanunlar qəbul edir (Milli Məclis), qanunları icra edir (Nazirlər Kabineti), vətəndaşların hüquqlarını qoruyur, iqtisadiyyatı tənzimləyir. BMT (Birləşmiş Millətlər Təşkilatı) — beynəlxalq səviyyədə fəaliyyət göstərən, ölkələr arasında sülhü qorumağa, insan hüquqlarını müdafiə etməyə çalışan ən böyük beynəlxalq qurumdur (1945-ci ildə yaradılıb, 193 üzv ölkə). Bu qurumlar İYERARXİK quruluşa malikdir: yerli (məktəb, bələdiyyə) → regional → milli (dövlət) → beynəlxalq (BMT). Hər bir qurumun öz FƏALİYYƏT SAHƏSİ (səlahiyyəti) var — məktəb təhsillə, bələdiyyə yerli xidmətlərlə, dövlət qanunvericiliklə, BMT beynəlxalq sülhlə məşğul olur. Ümumi səhv: məktəbi qurum kimi qiymətləndirməmək (məktəb mühüm sosial qurumdur); bələdiyyəni dövlət qurumları ilə eyniləşdirmək (bələdiyyə — yerli idarəetmə, dövlət — mərkəzi idarəetmədir).

Əsas terminlər

Sosial qurumlar — Cəmiyyətin təşkil olunması, idarə edilməsi və inkişafı üçün yaradılmış strukturlardır. Onlar olmadan cəmiyyət xaotik olardı.
Məktəb — Təhsil qurumudur — uşaqlara bilik və bacarıq verir, onları gələcək həyata hazırlayır. Məktəb mühüm sosial qurumdur.
Bələdiyyə — Yerli idarəetmə (özünüidarəetmə) qurumudur — şəhər və kənd səviyyəsində təmizlik, işıqlandırma, yollar, su təchizatı kimi xidmətləri təmin edir.
Dövlət qurumları — Ölkə səviyyəsində fəaliyyət göstərən mərkəzi idarəetmə orqanlarıdır. Qanunlar qəbul edir (Milli Məclis), icra edir (Nazirlər Kabineti), vətəndaşların hüquqlarını qoruyur.
BMT — Birləşmiş Millətlər Təşkilatı — 1945-ci ildə yaradılmış, 193 üzv ölkəsi olan ən böyük beynəlxalq qurumdur. Ölkələr arasında sülhü qorumağa və insan hüquqlarını müdafiə etməyə çalışır.
Səlahiyyət (fəaliyyət sahəsi) — Hər bir sosial qurumun özünəməxsus fəaliyyət dairəsidir. Məsələn, məktəb təhsillə, bələdiyyə yerli xidmətlərlə, dövlət qanunvericiliklə, BMT beynəlxalq sülhlə məşğul olur.
Sosial qurumların iyerarxik səviyyələri
SəviyyəQurum nümunəsiFəaliyyət sahəsi
YerliMəktəbTəhsil — bilik və bacarıqların verilməsi
YerliBələdiyyəTəmizlik, işıqlandırma, yollar, su təchizatı
MilliDövlət qurumları (Milli Məclis, Nazirlər Kabineti)Qanunların qəbulu, icrası, vətəndaş hüquqlarının qorunması
BeynəlxalqBMTSülhün qorunması, insan hüquqlarının müdafiəsi

Sosial qurumlar yerli səviyyədən başlayaraq beynəlxalq səviyyəyə qədər iyerarxik quruluşa malikdir. Hər qurumun öz səlahiyyət sahəsi vardır.

✎Bir problemin sosial qurumlar üzrə həlli
  1. 1Problem: Yaşadığın küçədə gecə işıqlandırması yoxdur və yol çaladır. Bu problemi həll etmək üçün hansı quruma müraciət edilməlidir?
  2. 2Düzgün cavab: Bələdiyyəyə. Çünki bələdiyyə yerli idarəetmə qurumu kimi şəhər və kənd səviyyəsində işıqlandırma, yolların təmiri kimi xidmətləri təmin edir.
  3. 3Səhv yanaşma: Bu problemi həll etmək üçün dövlət qurumlarına (məsələn, Nazirlər Kabinetinə) müraciət etmək düzgün deyil, çünki dövlət qurumları ölkə səviyyəsində fəaliyyət göstərir, yerli məsələlərlə bələdiyyə məşğul olur.
  4. 4Əlaqəli anlayış: Hər qurumun öz səlahiyyət sahəsi var — bələdiyyə yerli xidmətlərlə, dövlət isə qanunvericilik və ölkə miqyaslı məsələlərlə məşğul olur. Ona görə də səlahiyyət sahəsinə uyğun qurumu seçmək vacibdir.
🚫Tez-tez səhv

Bələdiyyəni dövlət qurumları ilə eyniləşdirmək. Bələdiyyə yerli özünüidarəetmə qurumudur, dövlət isə mərkəzi idarəetmədir. Onların fəaliyyət səviyyələri fərqlidir: bələdiyyə şəhər və kənd səviyyəsində işləyir, dövlət qurumları ölkə səviyyəsində.

⚠️Diqqət

Məktəbi sosial qurum kimi qiymətləndirməmək səhvdir. Məktəb cəmiyyətin təhsil ehtiyacını ödəyən mühüm sosial qurumdur — o olmasa, cəmiyyət nizamlı təhsil sistemindən məhrum olar.

Qaydalar

  1. 1Sosial qurumlar cəmiyyətin təşkili, idarə edilməsi və nizamlı işləməsi üçün yaradılmış strukturlardır.
  2. 2Məktəb təhsil qurumudur — uşaqlara bilik və bacarıq verir, onları gələcək həyata hazırlayır.
  3. 3Bələdiyyə yerli idarəetmə qurumudur — şəhər/kənd səviyyəsində təmizlik, işıqlandırma, yollar, su təchizatı kimi xidmətlər göstərir.
  4. 4Dövlət qurumları ölkə səviyyəsində qanunlar qəbul edir, icra edir, vətəndaşların hüquqlarını qoruyur.
  5. 5Sosial qurumlar iyerarxik quruluşa malikdir: yerli (məktəb, bələdiyyə) → regional → milli (dövlət) → beynəlxalq (BMT).
  6. 6BMT (Birləşmiş Millətlər Təşkilatı) beynəlxalq səviyyədə sülhün qorunması, insan hüquqlarının müdafiəsi üçün yaradılmış ən böyük beynəlxalq qurumdur.
  7. 7Hər qurumun öz səlahiyyət (fəaliyyət) sahəsi var — heç bir qurum başqasının işinə qarışmır.
  8. 8Sosial qurumlar olmadan cəmiyyət xaotik olardı — nə təhsil, nə təmizlik, nə də qanun-qayda olardı.
  9. 9Bələdiyyə dövlət qurumu deyil — bələdiyyə yerli özünüidarəetmə qurumudur, dövlət isə mərkəzi idarəetmədir.
  10. 10Məktəb sosial qurumdur — cəmiyyətin təhsil ehtiyacını ödəyən mühüm struktur elementidir.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq