Lokal və qlobal hadisələrin qarşılıqlı əlaqəsi
Qloballaşma, lokal-qlobal təsir zənciri, müsbət və mənfi nəticələr.
LOKAL (YERLİ) və QLOBAL (ümumdünya) hadisələr bir-biri ilə SIX BAĞLIDIR. Lokal hadisə qlobal təsir göstərə bilər: bir ölkədə meşə yanğını baş verdikdə atmosferə atılan tüstü və kül başqa ölkələrdə hava keyfiyyətinə təsir edə bilər — məsələn, 2019-cu ildə Avstraliyada baş verən güclü meşə yanğınlarının tüstüsü Cənubi Amerikaya qədər yayılmışdı. Qlobal hadisənin lokal təsiri: qlobal istiləşmə nəticəsində Azərbaycanda quraqlığın artması, dağ buzlaqlarının (məsələn, Bazardüzü ətrafındakı buzlaqların) azalması müşahidə olunur. Lokal-qlobal əlaqələrə əsas misallar: İNTERNET (yerli informasiya qlobal şəbəkədə yayılır — bir şagirdin məktəbdə hazırladığı təqdimat dünyanın istənilən yerindən izlənə bilər), TİCARƏT (Azərbaycanda yetişdirilən pomidor, fındıq və ya pambıq xarici ölkələrə ixrac olunaraq dünya bazarına çıxır), NƏQLİYYAT (təyyarə və gəmilərlə insanlar və mallar bir neçə saat içində ölkədən ölkəyə hərəkət edir). QLOBALLAŞMA — ölkələr arasında iqtisadi, mədəni, siyasi əlaqələrin artması prosesidir. Bu əlaqələr həm MÜSBƏT (bilik və təcrübə mübadiləsi, beynəlxalq yardım, mədəni zənginləşmə), həm də MƏNFİ (yoluxucu xəstəliklərin sürətlə yayılması, ekoloji fəlakətin geniş əraziyə təsiri, yerli mədəniyyətlərin zəifləməsi) təsir göstərə bilər. Ümumi səhv: yerli hadisələrin heç bir qlobal təsirinin olmadığını düşünmək (əslində kiçik bir hadisə belə zəncirvari reaksiya ilə geniş təsir göstərə bilər); qloballaşmanın yalnız müsbət təsir göstərdiyini zənn etmək (qloballaşmanın mənfi nəticələri də var).
Əsas terminlər
| Müsbət təsirlər | Mənfi təsirlər |
|---|---|
| Bilik və təcrübə mübadiləsi aparılır | Yoluxucu xəstəliklər sürətlə yayılır |
| Beynəlxalq yardım göstərilir | Ekoloji fəlakətlər geniş əraziyə təsir edir |
| Mədəni zənginləşmə baş verir | Yerli mədəniyyətlər zəifləyir |
Qloballaşma həm müsbət, həm də mənfi nəticələrə səbəb ola bilər. Onun təsirlərini qiymətləndirərkən hər iki tərəfi nəzərə almaq lazımdır.
- 1Lokal hadisə: 2019-cu ildə Avstraliyada güclü meşə yanğınları baş verdi. Bu, Avstraliya daxilində lokal (yerli) hadisə idi.
- 2Təsirin yayılması: Yanğın zamanı atmosferə çoxlu miqdarda tüstü və kül atıldı. Hava axınları bu tüstünü uzaq məsafələrə daşıdı.
- 3Qlobal təsir: Avstraliyadakı meşə yanğınlarının tüstüsü Cənubi Amerikaya qədər yayıldı. Nəticədə başqa ölkələrdə hava keyfiyyəti pisləşdi.
- 4Nəticə: Bir ölkədə baş verən lokal hadisə qlobal təsir göstərə bilər. Bu misal lokal-qlobal təsir zəncirinin real nümunəsidir.
Səhv: Yerli hadisələrin heç bir qlobal təsirinin olmadığını düşünmək. Əslində kiçik bir hadisə belə zəncirvari reaksiya ilə geniş təsir göstərə bilər. Məsələn, bir ölkədəki meşə yanğınının tüstüsü başqa qitələrə qədər yayıla bilər.
Diqqət: Qloballaşmanın yalnız müsbət təsir göstərdiyini zənn etmək olmaz. Qloballaşmanın mənfi nəticələri də var — yoluxucu xəstəliklərin sürətlə yayılması, ekoloji fəlakətin geniş əraziyə təsiri və yerli mədəniyyətlərin zəifləməsi kimi. Hər iki tərəfi nəzərə almaq lazımdır.
Qaydalar
- 1Lokal (yerli) hadisələr qlobal (ümumdünya) təsir göstərə bilər — məsələn, meşə yanğınının tüstüsü başqa ölkələrə yayıla bilər.
- 2Qlobal hadisələr lokal təsir göstərə bilər — məsələn, qlobal istiləşmə Azərbaycanda quraqlığın artmasına səbəb olur.
- 3İnternet lokal-qlobal əlaqənin ən güclü vasitələrindən biridir: yerli məlumat qlobal şəbəkədə sürətlə yayılır.
- 4Ticarət yerli məhsulları dünya bazarına çıxararaq lokal-qlobal əlaqə yaradır.
- 5Nəqliyyat (təyyarə, gəmi, qatar) insanların və malların ölkələr arasında hərəkətini təmin edir.
- 6Qloballaşma ölkələr arasında iqtisadi, mədəni, siyasi əlaqələrin artması prosesidir.
- 7Qloballaşmanın müsbət təsirləri: bilik və təcrübə mübadiləsi, beynəlxalq yardım, mədəni zənginləşmə.
- 8Qloballaşmanın mənfi təsirləri: xəstəliklərin sürətlə yayılması, ekoloji problemlərin genişlənməsi, yerli mədəniyyətlərin zəifləməsi.
- 9Yerli hadisələrin qlobal təsiri olmadığını düşünmək səhvdir — kiçik hadisə belə zəncirvari reaksiya ilə geniş təsir göstərə bilər.
- 10Qloballaşma yalnız müsbət deyil — onun mənfi nəticələrini də nəzərə almaq lazımdır.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir