geo6-6.1· VI Bölmə: Yurdumuzun təbiətinə səyahət· ~15 dəq

Ölkəmizin təbiətini tanıyaq

Azərbaycanın relyefi, su ehtiyatları, iqlimi, təbiət zonaları.

Azərbaycan zəngin təbii müxtəlifliyə malik ölkədir. RELYEFİ: ərazinin təqribən 60%-i DAĞLIQ (Böyük Qafqaz şimalda, Kiçik Qafqaz cənub-qərbdə, Talış dağları cənub-şərqdə), 40%-i isə DÜZƏNLİKDİR (ən böyüyü Kür-Araz ovalığıdır). Ən yüksək zirvəsi BAZARDÜZÜ (4466 m, Böyük Qafqazda). SU EHTİYATLARI: ən böyük çayı — KÜR (uzunluğu ~1515 km, Azərbaycan ərazisində ~900 km), Araz isə ikinci böyük çaydır. XƏZƏR DƏNİZİ — dünyanın ən böyük GÖLÜDÜR (adında «dəniz» olsa da, okeana çıxışı olmadığı üçün göl hesab olunur). İQLİMİ müxtəlifdir: düzənliklərdə mülayim-isti və quru subtropik, dağlarda soyuq, Lənkəranda rütubətli subtropik. Azərbaycanda dünyada mövcud olan 11 iqlim tipindən 8-i mövcuddur — bu, Azərbaycanı dünyanın ən müxtəlif iqlimli ölkələrindən biri edir. TƏBİƏT ZONALARI: yarımsəhra, quru çöl, meşə, dağ-çəmən. Bu zonalar relyef və iqlimdən asılı olaraq formalaşır — düzənlikdə yarımsəhra və çöl, dağ ətəklərində meşə, yüksək dağlarda isə çəmənliklər yayılmışdır. Mövzu: Azərbaycanın əsas relyef formaları, su ehtiyatları, iqlim xüsusiyyətləri, təbii zonaları. Ümumi səhv: Xəzərin dəniz deyil, göl olduğunu bilməmək; Azərbaycan iqliminin yalnız bir tipə malik olduğunu düşünmək. WebSearch ilə faktları təsdiqlə; UYDURMA.

Qrafiklər

Azərbaycanın relyef profili: Böyük və Kiçik Qafqaz, Talış, Kür-Araz ovalığı, Xəzər dənizi, Bazardüzü zirvəsi
Azərbaycanın relyef profili: Böyük və Kiçik Qafqaz, Talış, Kür-Araz ovalığı, Xəzər dənizi, Bazardüzü zirvəsi
Azərbaycanda relyeflə bağlı iqlim müxtəlifliyi: düzənlikdə isti-quru, dağlıqda soyuq, Lənkəranda rütubətli subtropik
Azərbaycanda relyeflə bağlı iqlim müxtəlifliyi: düzənlikdə isti-quru, dağlıqda soyuq, Lənkəranda rütubətli subtropik

Əsas terminlər

Relyef — Yer səthinin bütün qabarıqlıq və çökəkliklərinin, yəni dağ, düzənlik, çökəklik kimi formalarının məcmusudur.
Bazardüzü — Azərbaycanın ən yüksək zirvəsidir. Hündürlüyü 4466 metrdir, Böyük Qafqaz dağlarında yerləşir.
Kür çayı — Azərbaycanın ən böyük çayıdır. Ümumi uzunluğu təqribən 1515 km, Azərbaycan ərazisində isə təqribən 900 km-dir.
Xəzər dənizi — Dünyanın ən böyük gölüdür. Adında dəniz sözü olsa da, okeana çıxışı olmadığı üçün göl hesab olunur.
Kür-Araz ovalığı — Azərbaycanın ən böyük düzənlik ərazisidir. Ölkə ərazisinin düzənlik hissəsinin böyük qismini təşkil edir.
Təbiət zonaları — Relyef və iqlimdən asılı olaraq formalaşan təbii ərazilərdir. Azərbaycanda yarımsəhra, quru çöl, meşə və dağ-çəmən zonaları mövcuddur.
Azərbaycanın təbiət zonaları və yayıldığı ərazilər
Təbiət zonasıYayıldığı əraziSəbəb
YarımsəhraDüzənliklərQuru və isti iqlim şəraiti
Quru çölDüzənliklərMülayim-isti iqlim şəraiti
MeşəDağ ətəkləriDaha çox yağıntı və mülayim temperatur
Dağ-çəmənYüksək dağlıq ərazilərSoyuq iqlim və yüksəklik

Cədvəl relyef və iqlimin təbiət zonalarının formalaşmasına necə təsir etdiyini göstərir.

✎Azərbaycanın relyef quruluşunu faizlə hesablama
  1. 1Məsələ: Azərbaycan ərazisinin 60 faizi dağlıq, qalanı isə düzənlikdir. Düzənlik ərazinin faizini tapın.
  2. 2Həll: Ölkənin bütün ərazisi 100 faizdir. Dağlıq hissə 60 faiz olduğu üçün düzənlik hissə 100 - 60 = 40 faiz təşkil edir.
  3. 3Cavab: Azərbaycan ərazisinin 40 faizi düzənlikdir. Ən böyük düzənlik Kür-Araz ovalığıdır.
🚫Tez-tez səhv

Səhv: Xəzəri dəniz hesab etmək. Xəzər dünyanın ən böyük gölüdür — okeana çıxışı olmadığı üçün göl sayılır, sadəcə adında dəniz sözü vardır.

💡Qeyd

Yadda saxla: Azərbaycanda dünyada mövcud olan 11 iqlim tipindən 8-i var. Bu, Azərbaycanı dünyanın ən müxtəlif iqlimli ölkələrindən biri edir. İqlim tiplərinə misal: düzənliklərdə mülayim-isti, dağlarda soyuq, Lənkəranda rütubətli subtropik.

Qaydalar

  1. 1Azərbaycan relyefinin təqribən 60%-i dağlıq, 40%-i isə düzənlikdir.
  2. 2Azərbaycanın əsas dağ silsilələri: Böyük Qafqaz (şimalda), Kiçik Qafqaz (cənub-qərbdə), Talış dağları (cənub-şərqdə).
  3. 3Azərbaycanın ən yüksək zirvəsi Bazardüzüdür (4466 m, Böyük Qafqazda).
  4. 4Azərbaycanın ən böyük düzənliyi Kür-Araz ovalığıdır.
  5. 5Azərbaycanın ən böyük çayı Kür çayıdır (ümumi uzunluğu ~1515 km, Azərbaycan ərazisində ~900 km).
  6. 6Araz çayı Azərbaycanın ikinci böyük çayıdır.
  7. 7Xəzər dənizi dünyanın ən böyük gölüdür — adında «dəniz» olsa da, okeana çıxışı olmadığı üçün göl hesab olunur.
  8. 8Azərbaycanda 11 iqlim tipindən 8-i mövcuddur — bu, Azərbaycanı dünyanın ən müxtəlif iqlimli ölkələrindən biri edir.
  9. 9Azərbaycanda əsas iqlim tipləri: düzənliklərdə mülayim-isti və quru subtropik, dağlarda soyuq, Lənkəranda rütubətli subtropikdir.
  10. 10Azərbaycanın əsas təbiət zonaları: yarımsəhra, quru çöl, meşə, dağ-çəmən.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq