Ərazidə tədqiqat
Müşahidə, ölçmə, qeydiyyat — çöl tədqiqatının mərhələləri.
Çöl tədqiqatı — tədqiq olunan obyektin təbii şəraitdə, yerindəcə (çöldə) öyrənilməsidir. Coğrafiya elmində çöl tədqiqatı ətraf mühiti, relyefi, su obyektlərini, iqlim şəraitini, bitki örtüyünü və digər təbiət komponentlərini bilavasitə yerində öyrənməyə imkan verən ən vacib üsullardan biridir. Çöl tədqiqatı beş əsas mərhələdən ibarətdir. Birinci mərhələ — HAZIRLIQ: bu mərhələdə tədqiqatın məqsədi müəyyən edilir, marşrut seçilir, lazımi avadanlıqlar (kompas, lent ölçüsü, fotoaparat, qeydiyyat dəftəri, karandaş, termometr) hazırlanır. İkinci mərhələ — MÜŞAHİDƏ: ərazinin vizual öyrənilməsi, təbii şəraitin ilkin qiymətləndirilməsi, diqqəti cəlb edən obyektlərin aşkarlanması. Üçüncü mərhələ — ÖLÇMƏ: məsafənin, hündürlüyün, temperaturun, suyun dərinliyinin və digər göstəricilərin müxtəlif cihazlarla ölçülməsi. Dördüncü mərhələ — QEYDİYYAT: toplanmış məlumatların qeydiyyat dəftərinə yazılması, fotoşəkillərin çəkilməsi, ərazinin sadə sxeminin cızılması. Beşinci mərhələ — NƏTİCƏLƏRİN EMALI: toplanmış məlumatların sinifdə təhlil edilməsi, cədvəllərin qurulması, hesabatın hazırlanması. Hər bir avadanlığın öz təyinatı var: kompas — istiqamətləri təyin etmək üçün, lent ölçüsü (ruletka) — məsafəni ölçmək üçün, fotoaparat — obyektlərin görüntüsünü qeydə almaq üçün, qeydiyyat dəftəri — bütün ölçmə və müşahidə nəticələrini yazmaq üçün, termometr — havanın və ya suyun temperaturunu ölçmək üçün. Çöl tədqiqatı zamanı təhlükəsizlik qaydalarına ciddi riayət olunmalıdır: tədqiqata təkbaşına getməməli, həmişə qrup şəklində hərəkət etməli; hava şəraitinə uyğun geyim və ayaqqabı seçməli; müəllimin bütün göstərişlərinə dəqiq əməl etməli; tanımadığı bitkilərə toxunmamalı, naməlum heyvanlara yaxınlaşmamalı; dərin su hövzələrinə, sıldırım qayalıqlara yaxınlaşmamalı; özü ilə içməli su və ilkin tibbi yardım dəsti götürməlidir.
Əsas terminlər
| Avadanlıq | Təyinatı |
|---|---|
| Kompas | İstiqamətləri təyin etmək |
| Lent ölçüsü (ruletka) | Məsafəni ölçmək |
| Termometr | Havanın və ya suyun temperaturunu ölçmək |
| Fotoaparat | Obyektlərin görüntüsünü qeydə almaq |
| Qeydiyyat dəftəri və karandaş | Bütün ölçmə və müşahidə nəticələrini yazmaq |
Çöl tədqiqatı zamanı istifadə olunan əsas avadanlıqlar və onların təyinatı
- 1Hazırlıq: Məqsəd: məktəb həyətindəki ən hündür ağacın gövdəsinin ətrafını (yoğunluğunu) və kölgəli/günəşli sahələrin temperaturunu müəyyən etmək. Avadanlıqlar: lent ölçüsü, termometr, qeydiyyat dəftəri, karandaş, fotoaparat.
- 2Müşahidə: Əraziyə baxış keçirilir: hündür ağaclar, kölgəli və günəşli sahələr aşkarlanır.
- 3Ölçmə: Lent ölçüsü ilə ən hündür ağacın ətrafı ölçülür. Kölgəli sahədə və günəşli sahədə termometrlə temperatur ölçülür.
- 4Qeydiyyat: Ölçmə nəticələri qeydiyyat dəftərinə yazılır: ağacın ətrafı 85 sm, kölgədə temperatur 22 dərəcə, günəşdə temperatur 27 dərəcə. Ərazinin sadə sxemi cızılır, fotoşəkillər çəkilir.
- 5Nəticələrin emalı: Sinifdə məlumatlar təhlil edilir: günəşli sahədə temperatur kölgəli sahədən 5 dərəcə yüksəkdir. Nəticələr cədvəl şəklində təqdim olunur və hesabat hazırlanır.
Səhv: Çöl tədqiqatına təkbaşına getmək. Düzgün: Çöl tədqiqatı zamanı həmişə qrup şəklində hərəkət etməli, təkbaşına getməməlisən.
Təhlükəsizlik xəbərdarlığı: Tanımadığı bitkilərə toxunma, naməlum heyvanlara yaxınlaşma, dərin su hövzələrinə və sıldırım qayalıqlara yaxınlaşma. Hava şəraitinə uyğun geyim seç, müəllimin göstərişlərinə ciddi əməl et, özünlə içməli su və ilkin tibbi yardım dəsti götür.
Qaydalar
- 1Çöl tədqiqatı — tədqiq olunan obyektin təbii şəraitdə, yerindəcə (çöldə) öyrənilməsidir.
- 2Çöl tədqiqatının beş əsas mərhələsi: hazırlıq, müşahidə, ölçmə, qeydiyyat, nəticələrin emalı.
- 3Hazırlıq mərhələsində məqsəd müəyyən edilir, marşrut seçilir, lazımi avadanlıqlar hazırlanır.
- 4Kompas istiqamətləri, lent ölçüsü məsafəni, termometr temperaturu, fotoaparat görüntünü qeyd etmək üçündür.
- 5Qeydiyyat mərhələsində məlumatlar dəftərə yazılır, fotolar çəkilir, ərazinin sxemi cızılır.
- 6Nəticələrin emalı mərhələsində toplanmış məlumatlar təhlil edilir və hesabat hazırlanır.
- 7Çöl tədqiqatı zamanı təkbaşına getmək olmaz — həmişə qrup şəklində hərəkət edilməlidir.
- 8Hava şəraitinə uyğun geyinməli, müəllimin göstərişlərinə ciddi əməl edilməlidir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir