Çiçəkli bitkilərdə vegetativ çoxalma
Peyvənd, qələmləmə, soğanaqla çoxalma.
Vegetativ çoxalma çiçəkli bitkilərdə qeyri-cinsi çoxalmanın xüsusi bir formasıdır — bu zaman bitkinin VEGETATİV orqanlarının (kök, gövdə, yarpaq) bir hissəsindən yeni, valideynə TAM OXŞAR bitki əmələ gəlir. Vegetativ çoxalmanın bir neçə mühüm üsulu var: QƏLƏMLƏMƏ — gövdə və ya yarpaq parçasının (qələmin) torpağa və ya suya basdırılıb kök atdırılmasıdır (məsələn, qovaq, söyüd gövdə qələmi ilə, bənövşə isə yarpaq qələmi ilə çoxalır); PEYVƏND — bir bitkinin zoğunun (calaqüstü) başqa bir bitkiyə (calaqaltı) calanmasıdır, bu üsul xüsusilə meyvə ağaclarında geniş tətbiq olunur; KÖKÜMSOVLA/SOĞANAQLA çoxalma — yeraltı gövdə hissələrindən yeni bitki inkişaf edir (məsələn, kartof kök yumrusundakı gözcüklərdən, soğan soğanaqdan); SÜRÜNƏN ZOĞLA çoxalma — çiyələyin bığcıqları torpağa toxunub kök ataraq yeni pöhrələr yaradır. Vegetativ çoxalmanın kənd təsərrüfatında böyük əhəmiyyəti var: bu üsul valideyn bitkinin faydalı keyfiyyətlərini (məhsuldarlıq, dad, xəstəliyə davamlılıq) DƏYİŞMƏDƏN saxlayaraq sürətli çoxaltma imkanı verir.
Məsələn: bir kartof yumrusundakı hər gözcükdən yeni kartof bitkisi yetişir — beləliklə bir yumrudan onlarla yeni bitki əldə etmək mümkündür.
Əsas terminlər
| Çoxalma üsulu | İstifadə olunan hissə | Nümunə bitkilər | Fərqləndirici xüsusiyyət |
|---|---|---|---|
| Qələmləmə | Gövdə və ya yarpaq parçası (qələm) | Qovaq, söyüd, bənövşə | Bir bitki parçası torpağa və ya suya basdırılır, kök atdırılır |
| Peyvənd | Calaqüstü (zoğ) və calaqaltı (kök sistemi) | Meyvə ağacları | İki fərqli bitki birləşdirilir; kənd təsərrüfatında geniş tətbiq olunur |
| Kökümsovla çoxalma | Kök yumrusundakı gözcüklər (tumurcuqlar) | Kartof | Bir yumrudakı hər gözcükdən yeni bitki yetişir |
| Soğanaqla çoxalma | Yeraltı gövdə modifikasiyası — soğanaq | Adi soğan | Soğanaqdakı tumurcuqlardan yeni bitki inkişaf edir |
| Sürünən zoğla çoxalma | Bığcıqlar (sürünən zoğlar) | Çiyələk | Bığcıqlar torpağa toxunaraq kök atır, yeni pöhrələr yaranır |
Hər bir vegetativ çoxalma üsulu bitkinin müəyyən vegetativ orqanından istifadə edir və özünəməxsus tətbiq sahəsinə malikdir.
- 1Kartof yumrusunun seçilməsi: Əkin üçün sağlam, gözcükləri (tumurcuqları) aydın görünən bir kartof yumrusu seçilir. Gözcüklər yumrunun səthindəki kiçik çökəkliklərdə yerləşir.
- 2Gözcüklərin müəyyən edilməsi: Hər bir gözcük potensial yeni bitkinin başlanğıc nöqtəsidir. Bir kartof yumrusu üzərində bir neçə gözcük olur. Hər gözcükdən ayrıca yeni kartof bitkisi yetişə bilər.
- 3Yumrunun hissələrə bölünməsi (lazım olduqda): Kartof yumrusu elə bölünür ki, hər hissədə ən azı bir gözcük qalsın. Bu, bir yumrudan bir neçə yeni bitki əldə etməyə imkan yaradır.
- 4Torpağa əkin: Gözcüklü hissələr nəmli torpağa basdırılır. Gözcüklər yuxarı yönəlmiş şəkildə əkilməlidir.
- 5Yeni bitkinin inkişafı: Gözcükdən zoğ inkişaf edir, torpaqdan yuxarı çıxaraq gövdə və yarpaqlar əmələ gətirir. Eyni zamanda torpaq altında yeni köklər və yeni kartof yumruları formalaşır.
- 6Nəticə: Bir kartof yumrusundakı hər gözcükdən yeni kartof bitkisi yetişir. Beləliklə bir yumrudan onlarla yeni bitki əldə etmək mümkündür. Yeni bitkilər valideyn bitki ilə tam eyni keyfiyyətlərə malik olur.
Şagirdlər qələmləmə ilə peyvəndi tez-tez qarışdırırlar. Qələmləmədə bir bitkinin bir parçası (qələm) torpağa basdırılıb kök atdırılır — yəni bir bitkidən bir yeni bitki alınır. Peyvənddə isə iki fərqli bitki birləşdirilir: birinin zoğu (calaqüstü) digərinin kök sisteminə (calaqaltı) calanır. Əsas fərq budur: qələmləmə tək bitki ilə, peyvənd iki bitki ilə aparılır.
Vegetativ çoxalmanı yadda saxlamaq üçün bu qaydanı xatırlayın: bu çoxalma növü valideyn bitkinin faydalı keyfiyyətlərini — məhsuldarlıq, dad, xəstəliyə davamlılıq — dəyişmədən yeni nəslə ötürür. Kənd təsərrüfatında məhz bu səbəbdən vegetativ çoxalmaya geniş üstünlük verilir. Buna "valideynin surətini çıxarmaq" da demək olar.
Qaydalar
- 1Vegetativ çoxalma bitkinin vegetativ orqanlarının (kök, gövdə, yarpaq) bir hissəsindən yeni bitki əmələ gəlməsidir; bu, qeyri-cinsi çoxalmanın bitkilərdə xüsusi formasıdır.
- 2Qələmləmə gövdə və ya yarpaq parçasının torpağa/suya basdırılıb kök atdırılmasıdır (məsələn, qovaq, söyüd, bənövşə); bir bitki parçasından yeni müstəqil bitki yaranır.
- 3Peyvənd bir bitkinin zoğunun (calaqüstü) başqa bitkiyə (calaqaltı) calanmasıdır; qələmləmədən fərqli olaraq burada İKİ fərqli bitki birləşdirilir.
- 4Kökümsov (məsələn, kartof yumrusu) və soğanaq (məsələn, adi soğan) yeraltı gövdə modifikasiyalarıdır; onların tumurcuqlarından yeni bitki inkişaf edir.
- 5Vegetativ çoxalma kənd təsərrüfatında valideynin faydalı keyfiyyətlərini dəyişmədən saxlayaraq sürətli çoxaltma imkanı verdiyi üçün geniş istifadə olunur.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir