Çiçək qrupları
Sadə və mürəkkəb çiçək qrupları (topa).
Təbiətdə bəzi bitkilərin çiçəkləri bir-bir, tək halda yerləşsə də (məsələn, lalə, qızılgül), bir çox bitkidə çiçəklər qrup — TOPA şəklində düzülür. Çiçəklərin qrup halında düzülməsi tozlanma ehtimalını artırır: bir yerdə çoxlu çiçək olması həşəratları daha asan cəlb edir. Sadə çiçək qruplarının dörd əsas tipi vardır: SALXIM — çiçəklər ümumi oxda öz sapları ilə düzülür (məsələn, leyləkburnu, inciçiçəyi); SÜNBÜL — çiçəklər sapsız, birbaşa ümumi oxda oturur (məsələn, buğda, bağayarpağı); ŞƏTİR — bütün çiçək sapları bir nöqtədən çıxır, uzunluqları təxminən bərabərdir (məsələn, soğan, sarımsaq); SƏBƏT — kiçik çiçəklər yastılaşmış, genişləmiş çiçəkyatağında sıx yerləşir (məsələn, günəbaxan, çobanyastığı, dəvədabanı). Çiçək qrupları sadə (bir ümumi oxda) və mürəkkəb (ox budaqlanır, hər budaqda öz qrupu yaranır) olur.
Məsələn: buğdanın sünbülü sadə çiçək qrupudur — hər çiçəkcik birbaşa ümumi oxda sapsız oturur, yuxarıdan aşağı sıra ilə düzülmüşdür.
Qrafiklər
Əsas terminlər
| Çiçək qrupu | Əsas əlamət | Nümunə bitkilər |
|---|---|---|
| Salxım | Çiçəklər ümumi oxda öz sapları ilə düzülür | Leyləkburnu, inciçiçəyi |
| Sünbül | Çiçəklər sapsız, birbaşa ümumi oxda oturur | Buğda, bağayarpağı |
| Şətir | Bütün çiçək sapları bir nöqtədən çıxır, uzunluqları təxminən bərabərdir | Soğan, sarımsaq |
| Səbət | Kiçik çiçəklər yastılaşmış çiçəkyatağında sıx yerləşir | Günəbaxan, çobanyastığı, dəvədabanı |
Dörd əsas sadə çiçək qrupu tipi və onları fərqləndirən əlamətlər
- 1Addım 1: Çiçəklərin düzülüşünə bax: Əvvəlcə bitkinin çiçəklərinin tək-tək, yoxsa qrup halında yerləşdiyini müəyyən et. Tək çiçək varsa (məsələn, lalə, qızılgül, xaşxaş) — bu çiçək qrupu deyil.
- 2Addım 2: Sadə və ya mürəkkəb olduğunu yoxla: Çiçəklər qrup halındadırsa, ümumi oxa bax. Ox budaqlanmırsa — sadə çiçək qrupudur. Ox budaqlanırsa və hər budaqda öz qrupu yaranırsa — mürəkkəb çiçək qrupudur.
- 3Addım 3: Sadə qrupun tipini təyin et: Çiçəklərin oxda necə yerləşdiyinə bax: sapları varsa — salxım (məs. leyləkburnu); sapsız, birbaşa oxda oturursa — sünbül (məs. buğda); bütün saplar bir nöqtədən çıxırsa — şətir (məs. soğan); kiçik çiçəklər yastı yataqda sıx yerləşirsə — səbət (məs. günəbaxan).
- 4Nümunə: Buğda bitkisi: Buğdanın çiçəkləri qrup halındadır (tək deyil). Hər çiçəkcik birbaşa ümumi oxda sapsız oturur, yuxarıdan aşağı sıra ilə düzülmüşdür. Ox budaqlanmır. Deməli, buğdanın çiçək qrupu sadə sünbüldür.
Salxım ilə sünbülü qarışdırmayın. Fərqləndirən əsas əlamət SAPIN olub-olmamasıdır: salxımda çiçəklərin öz sapları var, sünbüldə isə çiçəklər sapsız, birbaşa oxda oturur. Məsələn, leyləkburnu salxımdır (saplı), buğda isə sünbüldür (sapsız).
Hər nümunə bitkini özünəməxsus çiçək qrupu tipi ilə əlaqələndirərək yadda saxlayın: buğda — sünbül, günəbaxan — səbət, soğan — şətir, leyləkburnu — salxım. Bu dörd əlaqəni bilmək imtahanda çox kömək edəcək.
Qaydalar
- 1Bir çox bitkidə çiçəklər tək-tək deyil, ÇİÇƏK QRUPLARI (topa) şəklində düzülür — bu, tozlanma ehtimalını artırır; bir yerdə çoxlu çiçək daha çox həşəratı cəlb edir.
- 2SALXIM: çiçəklər ümumi oxda UZUN SAPLARLA düzülür (məs. leyləkburnu, inciçiçəyi). SÜNBÜL: çiçəklər SAPSIZ, birbaşa ümumi oxda oturur (məs. buğda, bağayarpağı). Salxımla sünbülü fərqləndirən əsas əlamət — SAPIN olub-olmamasıdır.
- 3ŞƏTİR: bütün çiçək sapları BİR NÖQTƏDƏN çıxır və təxminən BƏRABƏR UZUNLUQDA olur (məs. soğan, sarımsaq). SƏBƏT: kiçik çiçəklər YASTILAŞMIŞ çiçəkyatağında SIX yerləşir (məs. günəbaxan, çobanyastığı, dəvədabanı). Səbəti şətirlə qarışdırmayın — səbətdə çiçəklər sıx yastı yataqda, şətirdə isə saplar bir nöqtədən ayrılır.
- 4Tək-tək çiçəklər çiçək qrupu əmələ gətirmir — hər bitkidə YALNIZ BİR çiçək yerləşir; nümunə: lalə, qızılgül, xaşxaş. Sadə çiçək qruplarında çiçəklər bir ümumi oxda düzülür; mürəkkəb çiçək qruplarında isə ox budaqlanır.
- 5Buğda bitkisinin çiçək qrupu SÜNBÜL, günəbaxanınkı SƏBƏT, soğanınkı ŞƏTİR, leyləkburnununku isə SALXIMDIR. Hər bir nümunə bitkini özünəməxsus çiçək qrupu tipi ilə əlaqələndirin.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir