Çiçək
Çiçəyin hissələri: ləçək, kasa, erkəkcik, dişicik.
Çiçək — çiçəkli bitkilərin cinsi çoxalma orqanıdır. Çiçəyin əsas hissələri bunlardır: ÇİÇƏK SAPI çiçəyi gövdəyə bağlayır, su və mineral maddələrin çiçəyə daşınmasını təmin edir. ÇİÇƏKYATAĞI — çiçək sapının genişlənmiş uc hissəsidir, bütün digər çiçək hissələri onun üzərində dairəvi düzülüşlə yerləşir. KASAYARPAQLARI (kasa) — adətən yaşıl rəngli, çiçəyin ən xarici örtüyünü təşkil edir; əsas funksiyası çiçəyi qönçə halında zədələnmədən, soyuqdan və həşəratlardan qorumaqdır. LƏÇƏKLƏR (tac yarpaqları) — kasadan daxildə yerləşir, adətən parlaq rəngli və ətirli olub tozlayıcı həşəratları (arı, kəpənək) cəlb edir. ERKƏKCİKLƏR — kişi cinsiyyət orqanıdır; hər erkəkcik tozcuq kisəsindən ibarətdir, burada POLLEN (tozcuq) əmələ gəlir. DİŞİCİK — qadın cinsiyyət orqanıdır; üç əsas hissədən — ağızcıq (yuxarıdakı yapışqan ucluq), sütuncuq (nazik boru) və yumurtalıqdan (toxum tomurcuqları yerləşir) ibarətdir. Həm erkəkcik, həm də dişicik daşıyan çiçəklər İKİCİNSLİ (məsələn, alma, gilas, qızılgül), yalnız erkəkcik VƏ YA yalnız dişicik daşıyan çiçəklər isə BİRCİNSLİ (məsələn, xiyar, balqabaq) adlanır.
Məsələn: qızılgül çiçəyinin mərkəzində bir dişicik, onun ətrafında isə çoxlu erkəkcik yerləşir — bu çiçək ikicinslidir, hər iki cinsiyyət orqanına malikdir.
Qrafiklər
Əsas terminlər
| Çiçəyin hissəsi | Quruluşu / Təsviri | Funksiyası |
|---|---|---|
| Çiçək sapı | Gövdə ilə çiçəkyatağı arasında yerləşən sapşəkilli hissə | Çiçəyi gövdəyə bağlamaq; su və mineral maddələri çiçəyə daşımaq |
| Çiçəkyatağı | Çiçək sapının genişlənmiş uc hissəsi | Bütün digər çiçək hissələri onun üzərində dairəvi düzülüşlə yerləşir |
| Kasayarpaqları (kasa) | Adətən yaşıl rəngli, çiçəyin ən xarici örtüyü | Çiçəyi qönçə halında zədələnmədən, soyuqdan və həşəratlardan qorumaq |
| Ləçəklər (tac yarpaqları) | Kasadan daxildə yerləşir; adətən parlaq rəngli və ətirli | Tozlayıcı həşəratları (arı, kəpənək) cəlb etmək |
| Erkəkcik | Tozcuq kisəsindən ibarətdir | Kişi cinsiyyət orqanı; pollen (tozcuq) əmələ gətirmək |
| Dişicik | Ağızcıq (yapışqan ucluq), sütuncuq (nazik boru) və yumurtalıqdan ibarətdir | Qadın cinsiyyət orqanı; yumurtalıqda toxum tomurcuqları yerləşir |
Cədvəldə çiçəyin əsas hissələri xaricdən daxilə doğru ardıcıllıqla verilmişdir.
- 1Məsələ: Qızılgül çiçəyinin mərkəzində bir dişicik, onun ətrafında isə çoxlu erkəkcik yerləşir. Bu çiçək hansı tipə aiddir — ikicinsli, yoxsa bircinsli?
- 2Həlli: Çiçəkdə həm erkəkcik (kişi cinsiyyət orqanı), həm də dişicik (qadın cinsiyyət orqanı) mövcuddur. Hər iki cinsiyyət orqanına malik olan çiçəklər ikicinsli adlanır.
- 3Cavab: Qızılgül ikicinsli çiçəkdir. Digər ikicinsli çiçəklərə alma və gilas misal göstərmək olar.
Şagirdlər tez-tez kasa ilə tacı (ləçəkləri) qarışdırır. Unutmayın: kasa (kasayarpaqları) adətən YAŞIL rəngli olub ən xarici örtükdür; ləçəklər (tac) isə PARLAQ RƏNGLİ olub kasadan DAXİLDƏ yerləşir.
Çiçəyin hissələrinin xaricdən daxilə düzülüş ardıcıllığı: Kasa → Tac (ləçəklər) → Erkəkcik → Dişicik. Bu ardıcıllığı yadda saxlamaq üçün baş hərflərdən KTED kimi qısaltma yarada bilərsiniz.
Qaydalar
- 1Çiçək bitkinin CİNSİ ÇOXALMA orqanıdır; əsas hissələri xaricdən daxilə: kasa → tac (ləçəklər) → erkəkcik → dişicik ardıcıllığı ilə düzülür.
- 2Erkəkcik — KİŞİ cinsiyyət orqanıdır; tozcuq kisəsində POLLEN (tozcuq) əmələ gətirir. Dişicik — QADIN cinsiyyət orqanıdır; ağızcıq, sütuncuq və yumurtalıqdan ibarətdir, yumurtalıqda TOXUM TOMURCUQLARI yerləşir.
- 3Kasa (kasayarpaqları) adətən YAŞIL olub çiçəyin ən xarici örtüyüdür — qönçəni qoruyur. Ləçəklər (tac) adətən RƏNGLİ olub kasadan DAXİLDƏ yerləşir — tozlayıcı həşəratları cəlb edir. İkisini qarışdırmayın.
- 4Çiçəklər İKİCİNSLİ (həm erkəkcik, həm dişicik — məsələn, alma, gilas) və ya BİRCİNSLİ (yalnız erkəkcik VƏ YA yalnız dişicik — məsələn, xiyar, balqabaq) olur.
- 5Çiçək sapı çiçəyi gövdəyə bağlayır; çiçəkyatağı isə sapın genişlənmiş ucudur — kasa, tac, erkəkcik və dişicik MƏHZ onun üzərində yerləşir. Dişiciyin ağızcığının yapışqan olması tozcuq dənələrini tutub saxlamaq üçündür.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir