Zoğ və tumurcuğun quruluşu. Tumurcuğun inkişafı
Zoğ, tumurcuq növləri və inkişafı.
Zoğ — bitkinin yerüstü vegetativ orqanlarının məcmusudur; o, gövdə, yarpaqlar və tumurcuqlardan ibarətdir. TUMURCUQ isə inkişaf etməmiş zoğdur — xarici tərəfdən onu soyuqdan, qurumadan və zədələrdən qoruyan möhkəm pulcuqlarla örtülüdür. Tumurcuqlar iki əsas meyara görə təsnif olunur. Funksiyasına görə: BARGƏTİRƏN (vegetativ) tumurcuq — yalnız yarpaq və yeni zoğ verir; ÇİÇƏK (generativ) tumurcuğu isə çiçək və ya çiçək qrupu əmələ gətirir. Yerləşməsinə görə: UC (təpə) tumurcuğu — zoğun ən ucunda yerləşərək boyca uzanmanı təmin edir; YAN (qoltuq) tumurcuqları isə yarpağın gövdə ilə birləşdiyi yerdə — yarpaq qoltuğunda — yerləşərək budaqlanmanı təmin edir. Yaz gəldikdə havalar isinir, tumurcuqların qoruyucu pulcuqları tökülür və daxildəki inkişaf etməmiş zoğ sürətlə böyüyərək yeni budaq, yarpaq və ya çiçəyə çevrilir.
Məsələn: bir alma ağacının budağının ucundakı tumurcuq (uc tumurcuğu) açılanda budaq boyca uzanır, yarpaq qoltuqlarındakı yan tumurcuqlar isə yeni yan budaqlar əmələ gətirərək ağacın şaxələnməsini təmin edir.
Əsas terminlər
| Meyar | Tumurcuq növü | Əsas funksiyası |
|---|---|---|
| Funksiyasına görə | Bargətirən (vegetativ) tumurcuq | Yarpaq və yeni zoğ verir |
| Funksiyasına görə | Çiçək (generativ) tumurcuğu | Çiçək və ya çiçək qrupu əmələ gətirir |
| Yerləşməsinə görə | Uc (təpə) tumurcuğu | Zoğun ucunda yerləşir, boyca uzanmanı təmin edir |
| Yerləşməsinə görə | Yan (qoltuq) tumurcuqları | Yarpaq qoltuğunda yerləşir, budaqlanmanı təmin edir |
Tumurcuqlar funksiyasına və yerləşməsinə görə iki əsas meyar üzrə təsnif olunur.
- 1Qış dövrü: Alma ağacının budaqlarında tumurcuqlar qoruyucu pulcuqlarla örtülü vəziyyətdə qışlayır. Uc tumurcuğu budağın ən ucunda, yan tumurcuqlar isə yarpaq qoltuqlarında yerləşir.
- 2Yazın gəlişi: Havalar isindikcə tumurcuqların qoruyucu pulcuqları tökülür. Daxildəki inkişaf etməmiş zoğ sürətlə böyüməyə başlayır.
- 3Uc tumurcuğunun açılması: Budağın ucundakı tumurcuq açılır və budaq boyca uzanır. Bu, uc tumurcuğunun boyca uzanmanı təmin etmə funksiyasıdır.
- 4Yan tumurcuqların açılması: Yarpaq qoltuqlarındakı yan tumurcuqlar açılaraq yeni yan budaqlar əmələ gətirir. Bu, ağacın şaxələnməsini təmin edir.
Səhv: Tumurcuğu sadəcə kiçik yarpaq hesab etmək. Tumurcuq inkişaf etməmiş bütöv bir zoğdur — içərisində gələcək gövdə, yarpaq və ya çiçək rüşeymi yerləşir. Qoruyucu pulcuqlar onu xarici təsirlərdən mühafizə edir.
Yadda saxla: Funksiyasına görə təsnifat 'nə verir' sualına cavab verir (yarpaq/zoğ — vegetativ; çiçək — generativ). Yerləşməsinə görə təsnifat isə 'harada yerləşir' sualına cavab verir (ucda — təpə; yarpaq qoltuğunda — yan).
Qaydalar
- 1Zoğ — gövdə, yarpaqlar və tumurcuqlardan ibarət yerüstü vegetativ orqanların məcmusudur.
- 2Tumurcuq — inkişaf etməmiş zoğ olub xarici tərəfdən qoruyucu pulcuqlarla örtülüdür.
- 3Funksiyasına görə: barqətirən (vegetativ) tumurcuq yarpaq və zoğ verir; çiçək tumurcuğu (generativ) çiçək və ya çiçək qrupu verir.
- 4Yerləşməsinə görə: uc tumurcuğu zoğun ucunda yerləşib boyca uzanmanı, yan tumurcuqlar isə yarpaq qoltuğunda yerləşib budaqlanmanı təmin edir.
- 5Yazda tumurcuqların pulcuqları tökülür, daxildəki inkişaf etməmiş zoğ böyüyərək yeni budaq, yarpaq və ya çiçəyə çevrilir.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir