bio6-3.1· III Bölmə: Bitkilərin vegetativ orqanları· ~13 dəq

Çiçəkli bitkilərin əsas orqanları

Vegetativ və generativ orqanlar.

Çiçəkli bitkinin bədəni yerinə yetirdiyi funksiyalara görə iki böyük qrupa bölünən orqanlardan ibarətdir. VEGETATİV orqanlar — KÖK, GÖVDƏ və YARPAQ — bitkinin əsas həyati fəaliyyətlərini təmin edir: kök bitkini torpağa bərkidərək su və mineral maddələri mənimsəyir, gövdə bitkini dik saxlayıb kök ilə yarpaq arasında maddə daşınmasını həyata keçirir, yarpaq isə fotosintez və tənəffüs proseslərinin əsas yeridir. Bu orqanlar çoxalmada birbaşa iştirak etmir. GENERATİV orqanlar isə — ÇİÇƏK, TOXUM və MEYVƏ — bitkinin cinsi çoxalması ilə bağlıdır: çiçək cinsi çoxalma orqanı olub mayalanmadan sonra toxum və meyvə əmələ gətirir, toxum yeni bitkinin başlanğıcını (rüşeymi) saxlayır, meyvə isə toxumu qoruyur və onun yayılmasına kömək edir. Şagirdlərin ən çox buraxdığı səhv — çiçəyi vegetativ orqanlara aid etməkdir; çiçək generativ orqandır, çünki onun əsas rolu çoxalmadır.

📌Nümunə

Məsələn: bir alma ağacını götürsək — onun kökü, gövdəsi və yarpaqları vegetativ orqanlardır (ağacı qidalandırır, böyüdür), almasının içindəki çiçəkdən əmələ gələn meyvə və toxumlar isə generativ orqanlardır (çoxalmanı təmin edir).

Qrafiklər

Çiçəkli bitkinin əsas orqanları: kök, gövdə, yarpaq, çiçək və meyvənin göstərildiyi bütöv bitki sxemi
Çiçəkli bitkinin əsas orqanları: kök, gövdə, yarpaq, çiçək və meyvənin göstərildiyi bütöv bitki sxemi

Əsas terminlər

Vegetativ orqanlar — Bitkinin böyümə, qidalanma və tənəffüs kimi əsas həyati funksiyalarını təmin edən, çoxalmada birbaşa iştirak etməyən orqanlardır.
Generativ orqanlar — Bitkinin cinsi çoxalması ilə bağlı olan orqanlardır: çiçək, toxum və meyvə.
Kök — Bitkini torpağa bərkidən, su və mineral maddələri mənimsəyən vegetativ orqandır.
Gövdə — Bitkini dik saxlayan, kök ilə yarpaq arasında maddə daşınmasını həyata keçirən vegetativ orqandır.
Yarpaq — Fotosintez və tənəffüs proseslərinin əsas yeri olan vegetativ orqandır.
Çiçək — Bitkinin cinsi çoxalma orqanı olub, mayalanmadan sonra toxum və meyvə əmələ gətirən generativ orqandır.
Vegetativ və generativ orqanların müqayisəsi
Orqan qrupuOrqanlarƏsas funksiyasıÇoxalmada iştirakı
Vegetativ orqanlarKök, gövdə, yarpaqBöyümə, qidalanma, tənəffüs, maddə daşınmasıBirbaşa iştirak etmir
Generativ orqanlarÇiçək, toxum, meyvəCinsi çoxalma, toxumun qorunması və yayılmasıƏsas rol çoxalmadır

Cədvəl 1: Çiçəkli bitkilərin orqanlarının iki əsas qrupu və onların funksiyaları.

✎Alma ağacı nümunəsi
  1. 1Vegetativ orqanlar: Alma ağacının kökü, gövdəsi və yarpaqları vegetativ orqanlardır. Kök ağacı torpağa bərkidib su və mineral maddələrlə təmin edir, gövdə ağacı dik saxlayır, yarpaqlar isə fotosintez edərək ağacı qidalandırır.
  2. 2Generativ orqanlar: Ağacın çiçəyi generativ orqandır. Mayalanmadan sonra çiçəkdən meyvə (alma) və onun içində toxumlar əmələ gəlir. Meyvə toxumu qoruyur, toxum isə yeni alma ağacının başlanğıcını (rüşeymi) saxlayır.
🚫Tez-tez səhv

Şagirdlərin ən çox buraxdığı səhv çiçəyi vegetativ orqanlara aid etməkdir. Çiçək generativ orqandır, çünki onun əsas rolu çoxalmadır — vegetativ deyil.

💡Qeyd

Vegetativ orqanları yadda saxlamaq üçün K-G-Y (Kök-Gövdə-Yarpaq) ixtisarını, generativ orqanları isə Ç-T-M (Çiçək-Toxum-Meyvə) ixtisarını istifadə edə bilərsiniz.

Qaydalar

  1. 1Çiçəkli bitkinin orqanları iki qrupa bölünür: vegetativ (kök, gövdə, yarpaq) və generativ (çiçək, toxum, meyvə).
  2. 2Vegetativ orqanlar böyümə, qidalanma və tənəffüs kimi əsas həyati funksiyaları təmin edir, çoxalmada birbaşa iştirak etmir.
  3. 3Kök bitkini torpağa bərkidir, su və mineral maddələri mənimsəyir; gövdə bitkini dik saxlayır və maddələri daşıyır; yarpaq fotosintez və tənəffüsün əsas yeridir.
  4. 4Generativ orqanlar (çiçək, toxum, meyvə) bitkinin cinsi çoxalması ilə bağlıdır; çiçək generativ orqandır, vegetativ deyil.
  5. 5Toxum yeni bitkinin başlanğıcını (rüşeymi) saxlayır, meyvə toxumu qoruyur və onun yayılmasına kömək edir.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

AsanOrtaÇətinQarışıq