Bitkinin törədici, örtük və mexaniki toxumaları
Meristem, epidermis və möhkəmləndirici toxumalar.
Toxuma — eyni quruluşa və funksiyaya malik hüceyrələr qrupudur. Bitkilərdə üç əsas toxuma növü vardır: TÖRƏDİCİ TOXUMA (MERİSTEM), ÖRTÜK TOXUMASI (EPİDERMİS) VƏ MEXANİKİ (MÖHKƏMLƏNDİRİCİ) TOXUMA. Törədici toxuma — hüceyrələri daim bölünərək yeni hüceyrələr əmələ gətirən toxumadır; o, bitkinin BÖYÜMƏSİNİ təmin edir. Bu toxuma əsasən kökün və gövdənin UC HİSSƏSİNDƏ (böyümə zonalarında) yerləşir — yəni bitkinin hər yerində deyil, yalnız müəyyən nöqtələrdə toplanmışdır. Örtük toxuması (epidermis) — bitkinin XARİCİ SƏTHİNİ örtən, onu xarici təsirlərdən qoruyan toxumadır; yarpaq və gənc gövdənin səthində yerləşərək SU İTKİSİNİN qarşısını alır, xəstəlik törədici mikroorqanizmlərin daxil olmasına mane olur. Mexaniki toxuma — qalın, SƏRT hüceyrə divarlarına malik hüceyrələrdən ibarətdir; bitkiyə MÖHKƏMLİK VƏ DAYANIQLIQ verir, gövdənin dik durmasını təmin edir. Bu üç toxuma bir-birindən funksiyasına görə kəskin fərqlənir: törədici toxuma BÖYÜDÜR, örtük toxuması QORUYUR, mexaniki toxuma MÖHKƏMLƏNDİRİR.
Məsələn: ağacın gövdəsinin kəsik hissəsində sərt, bərk hissə mexaniki toxuma sayəsindədir; gövdənin ən ucundakı tumurcuq isə törədici toxuma hesabına yeni budaqlar əmələ gətirir.
Əsas terminlər
| Toxuma növü | Əsas funksiyası | Yerləşdiyi yer | Hüceyrə xüsusiyyəti |
|---|---|---|---|
| Törədici toxuma (Meristem) | Böyüməni təmin edir | Kökün və gövdənin uc hissəsi (böyümə zonaları) | Daim bölünən hüceyrələr |
| Örtük toxuması (Epidermis) | Qoruyur: su itkisinin qarşısını alır, xəstəliklərdən qoruyur | Bitkinin xarici səthi (yarpaq və gənc gövdə səthi) | Nazik, qoruyucu hüceyrələr |
| Mexaniki (möhkəmləndirici) toxuma | Möhkəmlik və dayanıqlıq verir, gövdənin dik durmasını təmin edir | Gövdə və budaqların daxili hissəsi | Qalın, sərt hüceyrə divarlarına malik hüceyrələr |
Cədvəldə bitkinin üç əsas toxuma növü — törədici, örtük və mexaniki toxumalar — funksiyasına, yerləşdiyi yerə və hüceyrə quruluşuna görə müqayisə edilir.
- 1Verilənlər: Ağacın gövdəsinin kəsik hissəsinə baxırıq. Ən sərt, bərk daxili hissəni və ən uc nöqtədəki tumurcuğu müşahidə edirik.
- 2Addım 1: Sərt hissənin təhlili: Gövdənin kəsik hissəsindəki sərt, bərk hissə qalın hüceyrə divarlarına malikdir. Bu xüsusiyyət mexaniki (möhkəmləndirici) toxumaya aiddir. Mexaniki toxuma bitkiyə möhkəmlik verir və gövdənin dik durmasını təmin edir.
- 3Addım 2: Tumurcuğun təhlili: Gövdənin ən ucundakı tumurcuq böyümə zonasında yerləşir. Burada hüceyrələr daim bölünərək yeni budaqlar əmələ gətirir — bu, törədici toxumanın (meristemin) göstəricisidir.
- 4Nəticə: Sərt daxili hissə mexaniki toxumadır (möhkəmlik verir), uc nöqtədəki tumurcuq isə törədici toxumadır (böyüməni təmin edir). Bu iki toxuma funksiyasına görə kəskin fərqlənir: biri möhkəmləndirir, digəri böyüdür.
SƏHV: Törədici toxumanı bitkinin hər yerində olduğunu düşünmək. Əslində törədici toxuma yalnız böyümə zonalarında — kökün və gövdənin uc hissəsində toplanmışdır, bitkinin hər yerində yayılmayıb.
SƏHV: Örtük toxuması ilə mexaniki toxumanı qarışdırmaq. Örtük toxuması (epidermis) qoruyucu funksiya daşıyır — su itkisinin qarşısını alır və xəstəliklərdən qoruyur. Mexaniki toxuma isə möhkəmləndirici funksiya daşıyır — bitkiyə dayanıqlıq verir, gövdənin dik durmasını təmin edir. Bunlar eyni deyil.
Qaydalar
- 1Törədici toxuma (meristem) DAİM BÖLÜNƏRƏK yeni hüceyrələr əmələ gətirir; o, YALNIZ BÖYÜMƏ ZONALARINDA (kökün və gövdənin ucunda) yerləşir — bitkinin hər yerində yox.
- 2Örtük toxuması (epidermis) bitkinin XARİCİ SƏTHİNİ örtür, onu QORUYUR: su itkisinin qarşısını alır, xəstəliklərdən qoruyur.
- 3Mexaniki (möhkəmləndirici) toxuma QALIN, SƏRT hüceyrə divarlarına malikdir; bitkiyə MÖHKƏMLİK verir, gövdənin dik durmasını təmin edir.
- 4Örtük toxuması ilə mexaniki toxuma eyni deyil: örtük toxuması QORUYUCU (su itkisinin qarşısını alır), mexaniki toxuma isə MÖHKƏMLƏNDİRİCİDİR (dayanıqlıq verir).
- 5Ümumi səhv: törədici toxumanı bitkinin hər yerində olduğunu düşünmək (əslində yalnız böyümə zonalarında); örtük toxumasını mexaniki toxuma ilə qarışdırmaq.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir