Mürəkkəb adların yazılışı
Böyük hərf və dırnaqla yazılan adlar.
Mürəkkəb xüsusi adların yazılışında müəyyən qaydalar var. Şəxs adları, soyad və ata adları böyük hərflə yazılır: Əli Həsənov. Coğrafi adlar — ölkə, şəhər, çay, dağ adları — hər sözü böyük hərflə yazılır: Azərbaycan, Xəzər dənizi, Böyük Qafqaz. Qurum, müəssisə, təşkilat adları isə dırnaq içində, birinci sözü böyük hərflə yazılır: «Azərbaycan Dövlət Universiteti» (əgər rəsmi adda hər söz böyük yazılırsa). Qəzet, jurnal, kitab, ədəbi əsər adları dırnaq içərisində, birinci sözü böyük hərflə yazılır: «Azərbaycan» qəzeti, «Əkinçi» jurnalı. Bayram adları böyük hərflə, dırnaqsız yazılır: Novruz bayramı, Respublika günü. Müəyyən coğrafi anlayışları bildirən ümumi sözlər (dəniz, çay, dağ) isə xüsusi adın bir hissəsi deyilsə, kiçik hərflə yazılır.
Məsələn: «Kitabi-Dədə Qorqud» dastanında və «Azərbaycan» qəzetinin birinci nömrəsində böyük hərf qaydaları tam gözlənilir.
Əsas terminlər
| Ad növü | Qayda | Nümunə |
|---|---|---|
| Şəxs adı (ad + soyad + ata adı) | Hər hissəsi böyük hərflə, dırnaqsız | Hüseyn Cavid, Nəriman Nərimanov |
| Coğrafi ad (ölkə, şəhər, dağ, çay, dəniz) | Xüsusi hissə böyük hərflə; ümumi söz (çay, dəniz, dağ) kiçik hərflə; dırnaqsız | Azərbaycan, Bakı, Böyük Qafqaz, Kür çayı, Xəzər dənizi |
| Qəzet və jurnal adı | Dırnaq içərisində; adın hər sözü böyük hərflə | «Azərbaycan» qəzeti, «Əkinçi» jurnalı |
| Kitab, şeir, roman, pyes adı (ədəbi əsər) | Dırnaq içərisində; birinci söz (adətən hamısı) böyük hərflə | «Kitabi-Dədə Qorqud», «Leyli və Məcnun», «Ana» |
| Qurum və müəssisə adı | Dırnaq içərisində; adın hər sözü böyük hərflə | «Gənc Tamaşaçılar Teatrı», «Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universiteti» |
| Bayram adı | Böyük hərflə başlanır; dırnaq işarəsi qoyulmur | Novruz bayramı, Respublika günü, Zəfər günü |
Ümumi söz (çay, dəniz, dağ, jurnalı, qəzeti, bayramı) xüsusi adın ayrılmaz hissəsi deyilsə, kiçik hərflə yazılır.
| Ad növü | Dırnaq lazımdır? | Nümunə |
|---|---|---|
| Qəzet adı | Bəli | «Azərbaycan Müəllimi» qəzeti |
| Jurnal adı | Bəli | «Əkinçi» jurnalı, «Azərbaycan Gəncliyi» |
| Kitab / roman / şeir / pyes adı | Bəli | «Dağlar arasında», «Vətən», «Bahadur və Sona» |
| Qurum / müəssisə adı | Bəli | «Gənc Tamaşaçılar Teatrı» |
| Coğrafi ad (ölkə, şəhər, çay, dağ) | Xeyr | Azərbaycan, Bakı, Araz çayı, Şahdağ |
| Şəxs adı | Xeyr | Nizami Gəncəvi, Leyla Əliyeva |
| Bayram adı | Xeyr | Novruz bayramı, Respublika günü |
Əsas qayda: coğrafi adlar, şəxs adları və bayram adları dırnaqsız yazılır; mətbu nəşr, ədəbi əsər və qurum adları dırnaqla yazılır.
| Səhv yazılış | Düzgün yazılış | İzah |
|---|---|---|
| «Novruz bayramı» | Novruz bayramı | Bayram adları dırnaqsız yazılır |
| Novruz Bayramı | Novruz bayramı | «bayramı» ümumi sözdür, kiçik hərflə yazılır |
| Xəzər Dənizi | Xəzər dənizi | «dənizi» ümumi sözdür, kiçik hərflə yazılır |
| Kür Çayı | Kür çayı | «çayı» ümumi sözdür, kiçik hərflə yazılır |
| Əkinçi jurnalı | «Əkinçi» jurnalı | Jurnal adı dırnaq içərisinde yazılmalıdır |
| Hüseyn cavid | Hüseyn Cavid | Soyadın da birinci hərfi böyük olmalıdır |
| «Ana» şeirini (bütün hərflər böyük: «ANA») | «Ana» şeirini | Əsər adında yalnız birinci hərf böyük yazılır |
Bu cədvəli ezberləyin: ümumi sözlər (dəniz, çay, dağ, bayramı) həmişə kiçik hərflə yazılır.
- 1Addım 1 — Şəxs adını tap: «Füzuli» — şəxs adı (tək söz). Böyük hərflə yazılır, dırnaq lazım deyil. Düzgün: Füzuli.
- 2Addım 2 — Ədəbi əsər adını tap: «Leyli və Məcnun» — poemanın adı. Dırnaq içərisinde yazılmalı, hər sözü böyük hərflə. Düzgün: «Leyli və Məcnun».
- 3Addım 3 — Coğrafi adı tap: «Xəzər dənizi» — coğrafi ad. «Xəzər» xüsusi addır, böyük hərflə; «dənizi» ümumi sözdür, kiçik hərflə. Dırnaq lazım deyil. Düzgün: Xəzər dənizi.
- 4Addım 4 — Şəhər adını tap: «Bakı» — şəhər adı. Böyük hərflə, dırnaqsız. Düzgün: Bakı.
- 5Nəticə: Cümlədə 4 xüsusi ad var: şəxs adı (dırnaqsız, böyük) + ədəbi əsər adı (dırnaqla, böyük) + coğrafi ad (dırnaqsız, ümumi söz kiçik) + şəhər adı (dırnaqsız, böyük).
- 1Addım 1 — Şəxs adını yoxla: «hüseyn cavid» — həm ad, həm soyad kiçik hərflə yazılmışdır. Bu 2 ayrı səhvdir: Hüseyn (səhv 1) + Cavid (səhv 2).
- 2Addım 2 — Ədəbi əsər adını yoxla: «ana» — pyes adı dırnaqsız və kiçik hərflə yazılmışdır. Düzgünü: «Ana». Bu 1 səhvdir (dırnaqsız + kiçik hərf birlikdə sayılır: ümumi 1 xüsusi ad = 1 səhv; lakin yazılışda 2 çatışmazlıq var).
- 3Addım 3 — Şəhər adını yoxla: «bakı» — şəhər adı kiçik hərflə yazılmışdır. Düzgünü: Bakı. Bu 1 səhvdir.
- 4Nəticə: Cümlədə 4 ayrı yazılış səhvi var: «hüseyn» (böyük olmalı), «cavid» (böyük olmalı), «ana» (dırnaqda və böyük: «Ana» olmalı), «bakı» (böyük olmalı).
Şəxs adının hər hissəsi — ad, ata adı, soyad — ayrıca böyük hərflə başlayır. Məsələn: Nəriman Kərbəlayi Nərimanov — üç hissənin hər biri böyük hərflə yazılır.
Tez-tez edilən səhv: bayram adlarını dırnaqla yazmaq. «Novruz bayramı» yazılışı YANLIŞ, Novruz bayramı — DÜZGÜN. Bayram adları dırnaqsız yazılır. Yalnız qəzet, jurnal, kitab, əsər və qurum adları dırnaq tələb edir.
Başqa bir tez-tez edilən səhv: coğrafi adların yanındakı ümumi sözü (dəniz, çay, dağ) böyük hərflə yazmaq. «Xəzər Dənizi», «Kür Çayı», «Böyük Qafqaz dağı» — YANLIŞ. Düzgünü: Xəzər dənizi, Kür çayı. «Dənizi», «çayı», «dağı» — bunlar ümumi sözdür, kiçik hərflə yazılır.
Qəzet, jurnal, roman, şeir, pyes və qurum adlarını dırnaqsız yazmaq olmaz. «Əkinçi jurnalı» (dırnaqsız) YANLIŞ; «Əkinçi» jurnalı — DÜZGÜN. Coğrafi adları isə, əksinə, dırnaqla yazmaq olmaz: «Bakı» (dırnaqla) YANLIŞ; Bakı (dırnaqsız) — DÜZGÜN.
Qaydalar
- 1Şəxs adları, soyad və ata adları həmişə böyük hərflə yazılır: Hüseyn Cavid, Nəriman Nərimanov.
- 2Coğrafi xüsusi adlarda (ölkə, şəhər, çay, dağ adları) hər söz böyük hərflə yazılır: Xəzər dənizi, Böyük Qafqaz.
- 3Qəzet, jurnal, kitab və ədəbi əsər adları dırnaq içərisində, birinci sözü böyük hərflə yazılır: «Əkinçi» jurnalı, «Kitabi-Dədə Qorqud».
- 4Qurum və təşkilat adları dırnaq içərisinde yazıla bilər; şirkət, müəssisə adlarının birinci sözü böyük hərflə başlayır.
- 5Bayram adları böyük hərflə, dırnaqsız yazılır: Novruz bayramı, Zəfər günü.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir