m5-1.1· Fəsil 1: Natural ədədlər və onlar üzərində əməllər· ~13 dəq

Natural ədədlər

Natural ədədlərin oxunuşu, yazılışı və mərtəbələri.

Əşyaları saymaq üçün istifadə etdiyimiz $1, 2, 3, \ldots$ ədədlərinə natural ədədlər deyilir. Hər natural ədəd rəqəmlərdən (0-dan 9-a qədər) düzəlir və hər rəqəmin ədəddəki yerindən asılı olaraq özünəməxsus mərtəbə qiyməti olur: birlər, onluqlar, yüzlüklər, minliklər və s. Mərtəbələr sağdan sola üç-üç qruplaşaraq siniflər əmələ gətirir: birlər sinfi (birlər, onluqlar, yüzlüklər), minlər sinfi (minliklər, on minliklər, yüz minliklər), milyonlar sinfi və s. Böyük ədədləri düzgün oxumaq üçün ədədi sağdan sola üçlük qruplara ayırıb hər sinfi adı ilə birlikdə oxuyuruq. Hər ədədi mərtəbə toplananlarına, yəni hər rəqəmin öz mərtəbə vahidinə vurulmuş cəmi şəklində yazmaq olar. Diqqət etmək lazımdır ki, rəqəm ilə ədəd fərqli anlayışlardır: rəqəm — 0-dan 9-a qədər olan işarələrdir, ədəd isə bir və ya bir neçə rəqəmdən düzələn kəmiyyətdir.

📌Nümunə

Məsələn, $3245$ ədədində $3$ minliklər, $2$ yüzlüklər, $4$ onluqlar, $5$ isə birlər mərtəbəsindədir, ona görə də $3245=3000+200+40+5$ yazıla bilər.

Əsas terminlər

Natural ədəd — Əşyaları saymaq üçün istifadə olunan

1, 2, 3, \ldots

ədədləri.

Rəqəm —

0

-dan

9

-a qədər olan

10

işarədən biri; ədədlər bu işarələrdən düzəlir.

Mərtəbə — Bir rəqəmin ədəddəki yerinə görə aldığı qiymət: birlər, onluqlar, yüzlüklər, minliklər və s.

Sinif — Sağdan sola üç-üç qruplaşan mərtəbələr toplusu: birlər sinfi, minlər sinfi, milyonlar sinfi.

Mərtəbə toplananları — Ədədin hər rəqəminin öz mərtəbə vahidinə vurulmuş qiymətlərinin cəmi şəklində yazılışı, məsələn

3245=3000+200+40+5

Mərtəbələr və siniflər

Sinif	Mərtəbə	Mərtəbə vahidi	Nümunə (rəqəm)
Birlər sinfi	birlər	$1$	$3245$ ədədində $5$
Birlər sinfi	onluqlar	$10$	$3245$ ədədində $4$
Birlər sinfi	yüzlüklər	$100$	$3245$ ədədində $2$
Minlər sinfi	minliklər	$1000$	$3245$ ədədində $3$
Minlər sinfi	on minliklər	$10000$	$507429$ ədədində $0$
Minlər sinfi	yüz minliklər	$100000$	$507429$ ədədində $5$

Hər sinif üç mərtəbədən ibarətdir; ədədi oxumaq üçün onu sağdan sola üçlük qruplara ayırırıq.

✎Məsələ:

3245

ədədinin mərtəbələrini tap və mərtəbə toplananlarına ayır

1Addım 1 — Mərtəbələri sağdan sola sayırıq: $3245$ ədədində sağdan birinci rəqəm $5$ (birlər), ikinci rəqəm $4$ (onluqlar), üçüncü rəqəm $2$ (yüzlüklər), dördüncü rəqəm $3$ (minliklər).
2Addım 2 — Hər rəqəmi öz mərtəbə vahidinə vururuq: $3 \times 1000 = 3000$ , $2 \times 100 = 200$ , $4 \times 10 = 40$ , $5 \times 1 = 5$ .
3Nəticə: $3245 = 3000 + 200 + 40 + 5$ .

✎Məsələ:

8034706

ədədini sözlə oxu

1Addım 1 — Ədədi sağdan sola üçlük qruplara ayır: $8034706$ ədədi belə qruplaşır: $8$ (milyonlar sinfi), $034$ (minlər sinfi), $706$ (birlər sinfi).
2Addım 2 — Ən yüksək sinifdən başlayaraq oxu: $8$ — səkkiz milyon; $034$ — otuz dörd min; $706$ — yeddi yüz altı.
3Nəticə: $8034706$ ədədi belə oxunur: səkkiz milyon otuz dörd min yeddi yüz altı.

🚫Tez-tez səhv

Ümumi səhv: rəqəm ilə ədədi eyni anlayış saymaq. Rəqəm $0$ -dan $9$ -a qədər olan bir işarədir, ədəd isə bir və ya bir neçə rəqəmdən düzələn kəmiyyətdir. Məsələn, $758$ ədəd deyil, üç rəqəmdən ( $7$ , $5$ , $8$ ) düzələn bir ədəddir; «758 rəqəmi» demək səhvdir, düzgünü «758 ədədi»dir.

🚫Tez-tez səhv

Ümumi səhv: mərtəbə toplananlarına ayırarkən rəqəmi öz mərtəbə vahidinə vurmadan yazmaq. $3245$ ədədində minliklər rəqəmi $3$ -dür, amma toplananlarda $3$ yox, $3000$ yazılmalıdır: $3245=3000+200+40+5$ , $3245=3+200+40+5$ deyil.

⚠️Diqqət

Diqqət: böyük ədədi oxuyanda qruplaşdırmanı sağdan sola aparmaq lazımdır, soldan sağa yox — əks halda üçlük qruplar səhv düşür və ədəd yanlış oxunur.

💡Qeyd

Qeyd: hər sinif (birlər, minlər, milyonlar) yalnız üç mərtəbədən ibarətdir, ona görə böyük ədədi oxumazdan əvvəl onu sağdan üçlük qruplara ayırmaq oxunuşu asanlaşdırır.

Qaydalar

1Natural ədədlər $1, 2, 3, \ldots$ saymaq üçün istifadə olunan ədədlərdir; rəqəmlər isə 0-dan 9-a qədər olan 10 işarədir.
2Mərtəbələr sağdan sola belə sıralanır: birlər, onluqlar, yüzlüklər, minliklər, on minliklər, yüz minliklər, milyonlar və s.
3Hər üç mərtəbə bir sinif təşkil edir: birlər sinfi, minlər sinfi, milyonlar sinfi; ədədi oxumaq üçün onu sağdan sola üçlük qruplara ayırırıq.
4Hər ədəd mərtəbə toplananlarına ayrıla bilər: hər rəqəm öz mərtəbə vahidinə (1, 10, 100, 1000, ...) vurulur və nəticələr toplanır.
5Ədədin hər hansı mərtəbəsindəki rəqəmi tapmaq üçün ədədi sağdan sola sayaraq həmin mərtəbəyə uyğun rəqəmə baxırıq.

Məşq

10 asan · 10 orta · 10 çətin

Hər testdə təsadüfi 10 sual seçilir

Asan Orta Çətin Qarışıq