Nizami Gəncəvi. Kərpickəsən kişinin dastanı
Halal zəhmətlə yaşayan qocanın cavana cavabı.
Bu fəsildə Nizami Gəncəvinin «Kərpickəsən kişinin dastanı» əsəri ixtisarla verilib. Əsərdə Şam şəhərində yaşayan qoca bir kərpickəsənin halal zəhmətlə dolanması təsvir olunur. Cavan bir oğlan ona nəsihət verir, lakin qoca sərt cavabla zəhmətin şərəfini müdafiə edir. Qoca dilənməkdən və xəcalətdən qorxaraq öz işini davam etdirir. Əsərin ideyası halal zəhmətin insanı ucaldmasıdır. Dərslikdə qeyd olunur ki, Nizami əsərlərində zəhmət adamlarından hörmətlə danışılır. Bundan əlavə, dərslikdəki açıqlamada vurğulanır ki, adətən dünyagörmüş qocalar cavanlara nəsihət verir, bu əsərdə isə əksinədir — cavan oğlan qocaya ağıl vermək istəyir. Bu hekayə cavanların qocalara hörmət etməsi, habelə əməyin dəyəri haqqında düşündürür. Süleyman Rüstəmin tərcüməsi sayəsində əsər Azərbaycan oxucusuna tanışdır. Mikayıl Abdullayevin çəkdiyi rəsm də əsərin qəhrəmanını canlandırır. Sonda qoca «Öz işiylə hamının gözündə oldu uca» misrası ilə xatırlanır.
Məsələn: qoca kişi hər gün kərpic kəsərək dolanır, kimsəyə əl açmır və bu zəhməti ilə ətrafdakıların hörmətini qazanır.
Əsas terminlər
| Müəllif | Əsər | Janr | Əsas mövzu |
|---|---|---|---|
| Nizami Gəncəvi (1141–1209) | Kərpickəsən kişinin dastanı (ixtisarla) | Mənzum hekayə – dastan | Əməyin ucalığı, halal zəhmətə hörmət |
Əsərin ümumi məlumatları
| Vasitə | Mətndən nümunə |
|---|---|
| Təşbeh (bənzətmə) | Pəri kimi, cin kimi camaatdan qaçardı. |
| Epitet (bədii təyin) | yaşıl otlardan köynək; acı sözlər |
| Şəxsləndirmə | Fələyin öz əliylə bir daha artdı işi. |
Mətndə rast gəlinən bədii ifadə vasitələri
- 1Şəxsiyyəti və həyat tərzi: Qoca Şam şəhərində xeyli yaşlı, camaatdan qaçan, özünə yaşıl otlardan köynək toxuyan, hər gün kərpic kəsərək ruzi qazanan bir kişidir. O, kimdənsə kömək gözləmir, öz əli ilə çalışır.
- 2Cavan oğlanın təklifi: Bir cavan oğlan qocaya məsləhət verir ki, bu qədər zəhmət çəkmə, qalx, səndən bir qarın çörək əsirgəməzlər; kərpicin qəlibini oda at, başqa sənət tap və cavanların işini cavanlara qaytar.
- 3Qocanın cavabı: Qoca sərt cavab verir: “Cavansan, belə cahillik etmə! Əl çək acı sözlərdən, mənə ağıl öyrətmə!..” O, əlimi bu sənətə öyrətdiyini ona görə bildirir ki, bir gün heç kəsə əl açıb xəcalətə düşməsin. “Mən bir kəsə deyiləm xəznədən ötrü möhtac, / Əlimin zəhmətilə toxdur gözüm, deyil ac” sözləri ilə halal zəhmətini müdafiə edir.
- 4Əsas ideya: Qocanın cavabı cavanı sarsıdır və o, gözündən yaş axıdaraq oradan gedir. Beləliklə, zəhmətlə yaşayan qoca öz işi ilə hamının gözündə uca olur. Bu da göstərir ki, halal zəhmət insanı ucaldır və dilənməkdənsə işləmək şərəflidir.
Bu əsər Nizami Gəncəvinin əsəridir, tərcümə isə Süleyman Rüstəmə aiddir. Səməd Vurğun isə Nizaminin əsərlərində zəhmət adamlarından hörmətlə danışılması haqqında fikir bildirmişdir.
Əsərdəki hadisə Şam şəhərində baş verir. Nizami Gəncədə yaşasa da, bu əsərin hadisə yeri Gəncə və ya Bağdad deyil. Bu detalı səhv yazma.
Bəzən şagirdlər “qoca cavanın məsləhətini qəbul etdi” deyirlər. Halbuki qoca cavanın məsləhətini rədd edir və öz halal əməyini müdafiə edir. Cavan isə qocanın sözlərindən sarsılaraq ağlayır və oradan gedir.
Qaydalar
- 1Yalnız dərsliyin mətni və mövzu fokusundakı faktlar əsas götürülür.
- 2İmtahan müddəti 12–14 dəqiqədir; 30 sualın hamısı eyni vaxt çərçivəsində yoxlanılır.
- 3Bədii təsvir vasitələri proqramda icazə verilən terminlərlə məhdudlaşır.
- 4Əsərin tərcüməçisi və rəssamı kimi əlavə məlumatlar mövzu fokusundakı qaynaqdan götürülür.
Məşq
10 asan · 10 orta · 10 çətin
Hər testdə təsadüfi 10-dək sual seçilir